ਦਾ ਤਰਜਮਾਲ
ਹਨੇਰਾ ਸਾਡੇ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਦਾ...
੧੪ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾਏ
ਜਾਂਦੇ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ?
ਕੌਣ ਬਦੇਸ਼ੀ ! ਕੌਣ ਭਾਰਤੀ ?
ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜਾਇਆ [ਕਹਾਣੀ ]
੦੦੦੦੦੧੦੧੦੧੦੧੦੦੦
=
ਵਿਗਿਆਨ ਲੋਕ-ਤਰਕ ਦਰਪਣ
ਕੇਸ ਰਿਪੋਰਟ
ਸੋਪਾਦਕ ਦੀ ਡਾਕ
ਕੰ ਪੰ
ਆ 2੧੨੬੮ ੪੪4੧੨ % ੫੦ <ਲ0 ੫੦੬ ਵੰਨ -<੧> 6 ੫੬੦ 6; ੦ ਰੀ ਦਾ ਉਚ ਕੀ ਕਲ ੧ (
`` ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ।
੯ € <6> 6 ੪ <6> 6) ਵਰਨ 6 <6੭ 6 <6 6 <6>> 6 <ਰ> ੭ &> 6; <6? €ਉ> 6 ਵੰਨ 6 ੫੭੦ €੦ <6 6 <੨> €; <੦> ੯ ੫੦ € ਪਨ 9 6 ੫$> 6 ਯੇ > “ <> € ੫੩> &; <੦> &
ਇਜਾਜ਼ਤ
ਨਿ8111116510।੧
ਮੈਂ ਹੇਮ ਰਾਜ ਸਟੈਨੋ, ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ “ਤਰਕਸ਼ੀਲ' ਸਟਾਲਿਨਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਪਿੰਡ ਤੇ ਡਾਕਖਾਨਾ
ਡੋਡ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ) ਨੂੰ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀ-ਡੀ.ਐੱਫ. ਫਾਈਲਾਂ ਬਈ ਕੇ ਆਨ-ਲਾਈਨ ਪਾਉਇ
ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਦੇ ਅੰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ ਪੀ.ਡੀ.ਐੱਫ. ਫਾਈਲਾਂ ਬਈਾ ਕੇ ਆਨ-
ਲਾਈਨ ਪਾਉ ਲਈ ਹੀ ਹੈ। ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਹੱਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਸਾਇਟੀ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਨ।
| 1੬੧੧ ੧੩] 5੯੬।੧੦, ੦੪/11੬। 3੧੦ 006151੧੬ ੦1 1੧5੬੬|, ੧੬੬0੧ ੬੩੧ ।੬।11551੦।੧ ੧੦
5੧੩੧੧ 51੧੬੧ (੪.ਨ.%. 363੦, 215%. "੩੦6੦੦ ੯੦ ੫0੦੩੦ 011॥੧੧੬ ੩ 155੫੬5 ੦੧ 1੫੬5੬੬1 ॥੧ 79”
੮1੧੩੯. 1105 9੬1191551੦।1 15 ੦।॥% ੮। ੫16੩੦1੧੬ 155੫€5 ੦11੧੬ ॥੧ ”9” ੮1੧੩੯. 1੧੬ ੦੦੧੧੬ ੩੧੦
311 ੦61੬। ।1੬1੯5 ੮। 1511੪੬15 ੦੦।੧੦।।੦।੧੩॥੧5 ੪/0। 135੬੬ 5੦੦੬੯॥ ?੫ਮੁੰ੩੦ (੧੬੬9).
੮੧੧੫
ਦਸਤਖ਼ਤ - $।੬1੧੧੯੫।੬ .> “0 %੧ 9 2%6 ਨ ੪੧86 ਕੇ ਚ
ਪਤਾ - ਨ੪੦।੬55 : 15੬੬। 41੩੧੪
15੧੬੬ ੮੧੦੫6, 531੦੩ 3॥0355
8/0੧10/।#-148101 (0136)
ਮਿਤੀ - 9੩੯੬: । %-/2 ਇਤ “ਨ
'ਸਿਆਣਾ
ਜਦ ਵੀ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ,
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮੇਰੇ ਕੈਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ
__ਤਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਰੈ
ਉਸ ਬੁੱਢੀ ਮਾਂ ਦਾ ਮਾਸੂਮ ਚਿਹਰਾ
ਜਿਸਨੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਲਈ
“ਬਾਬੇ' ਦਾ ਚਿਰਾਗ ਲਾਉ'ਦੇ-ਲਾਉੱਦੇ
ਬੁਝਾ ।ਦੱਤਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦਾ ਚਿਰਾਗ ।
ਆਪਣੀਆਂ ਆਸਾਂ ਦਾ ਚਿਰਾਗ
ਮੈਂ ਨਹੀ ਭੁੱਲ ਸਕਦਾ”
ਉਸ 'ਪ੍ਰੋਹਿਤ' ਨੂੰ
ਜਿਹੜੇ 'ਜਜਮਾਨ” ਦੀ ਖੀਰ ਖਾਣ ਤੋ ਬਾਅਦ
ਤਕੱਦੇ ਹਨ ਆਪਣੀ 'ਦੰਦ-ਘਸਾਈ' ਲਈ)
ਨਾ
ਆਪਣੇ ਜਜਮਾਨ ਦੇ ਗੀਝੇ ਵੱਲ
ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਦੀ ਵੀ ਨਹੀ' ਭੁੱਲ ਸਕਦਾ
ਉਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਮਾਸੂਮ ਚਿਹਰਾ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬਿਤਾਏ
ਦੁੱਧ ਦਾ ਮੂੰਹ ਦੇਖਣ ਲਈ
ਪਰ 1
ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਜਰ ਸੂਈ ਮੱਝ
'ਸਿਆਣੇ' ਦੀ 'ਸਿਆਣਪ' ਦੀ ਭੇਂਟ ਚੜ ਗਈ ।
ਮੈਨੂੰ ਤਰਸ ਆਉ'ਦਾ ਹੈ ਅਜਿਹੇ 'ਸੋਤਾੰ ਦੇ ਮਾਸੂਮ 'ਭਗਤਾਂ' ਤੇ
“'ਭਗਤਣੀਆਂ' ਤੇ
ਜਿਹੜੇ ਸੁਣਦੇ ਹਨ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ
'ਪ੍ਰਵਚਨ' ਮੰਨ ਕੇ
ਅਤੇ ਪੁਛਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਉਹਨਾਂ ਸੰਤਾਂ ਤੋਂ
ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿਲਮਾਂ ਪੀ ਕੇ
ਪੀਲੀ ਜਰਦ ਹੋਈ 'ਪਵਿੱਤਰ' ਦਾੜ੍ਹੀ
ਅਤੇ “ਆਸਣ” ਥੱਲੋਂ ਪਿਆ 'ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਸਾਦਿ”
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ 'ਭਗਤੀ`_ ਦਾ
ਸ਼ਰੇਆਮ ਜਨਾਜ਼ਾ ਕਢਦੇ ਹਨ ॥
ਤੋਂ 'ਮੁਕਤੀ` ਦਾ ਰਾਗ
ਐਂ ਨਹੀ` ਭੁੱਲ ਸਕੇਦਾਂ,.,-...-<
ਗਲ ਟਲ ਇਤ
ਇਹ ਹਮਖ਼ਾਰਾ ਜੀਵਣਾ ਰ
. -ਜਸਵਿੰਦਰ _।
ਇਹ ਹਮਾਰਾ ਜੀਵਣਾ ।
ਭਵ ਸਾਗਰ ਦਾ ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ
ਬਿਨਾਂ ਪਿਆਸੋ` ਪੀਵਣਾ । `,“
ਜੇ ਰੂਹ ਕਦੇ ਭਰੇ ਅੰਗੜਾਈ ।
ਕਰਮ ਫਲਸਫ਼ੇ ਨੇ ਦਬਕਾਈ ।
ਡਿ
ਕਿਸੇ ਅਦਿੱਖ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋ` ਡਰ ਕੇ [! |
ਕਿਉਂ ਹੀਣੇ ਹੋ ਜੀਵਣਾ ।
ਜਿਸ ਦਿਨ ਤੱ ਮੇਦਹਾਲੀ ਆਈ ।
ਜਿੰਨ ਭੂਤਨੇ ਨਾਲ ਲਿਆਈ ।
ਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲ?
ਸਾਧਾਂ ਹੱਥੋਂ ਲੁਟੀਵਣਾ ।
ਅਸੀਂ ਨ' ਛੱਡੇ ਮੈਦਰ ਡੇਰੇ ।
ਦੁਨੀਆਂ ਪਾਉ'ਦੀ ਐਬਰੀ ਫੇਰੇ ।
ਕਦੋਂ ਰੂੜੀਆਂ ਕੱਢ ਦਿਮਾਗੋੱ'
ਤਰਕ ਦਾ ਅਮਿਤ ਪੀਵਣਾ ।
ਅਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਭਰਮ ਭੁਲੇਖੇ ॥
ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਅਣਦੇਖੇ
ਬਦਲ ਦਿਓ ਇਹ ਘਸਿਆ ਚੋਲਹ
ਕਿਉ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ ਸੀਵਣਾ ੬ ।
ਇਹ ਹਮਾਰਾ ਜੀਵਣਾ । [
ਤਰਕਸ਼ੀਲ
ਮੁੱਖ ਸੈਪਾਦਕ :.;
ਬਲਵਿੰਦਰ ਬਰਨਾਲਾ
ਸੈਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ :
_ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ
ਅਵਤਾਰ ਗੋ'ਦਾਰਾ
`ਰਣਪੀਰ ਗਿੱਲਪੱਤੀ
ਰਾਮ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਖੋਧਕ :
ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵੱ
ਮੁਹੱਲਾ ਬੁੱਟਰਾਂ ਦਾ _
ਭਦੌੜ (ਸੈਗਰੂਰ)
ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਟਵਾਰੀ, ਭਵਾਨੀਗ੍ੜ੍
ਰਚਨਾਵਾਂ ਭੇਜਣ ਲਈ ਪਤਾ :
ਸੈਪਾਦਕ, ਤਰਕਸ਼ੀਲ
ਪੋਸਟ ਬਾਕਸ ਨੰ: 22
ਬਰਨਾਲਾ-148101
_ਚੋਦੇ ਭੇਜਣ ਲਈ ਪਤਾ :
ਅਵਤਾਰ ਗੋ'ਦਾਰਾ
ਐਡਵੋਕੇਟ
ਜਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ
_ ਫਰੀਦਕੋਟ (ਪੰਜਾਬ)
`%
ਸੁਲਾਨਾ-ਚੌਦਾ : 25 ਰੁਪਏ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ : ਰ੍
ਅਵੰਤਾਰ ਗੋਂਦਾਰਾ ਨੇ ਜੁਗਤੀ-ਮੁਕਤੀ
ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ, ਮੈਹਿਣਾ ਚੌਕ ਬੁਠਿੰਡਾ
ਤੋ ਛਪਵਾ ਕੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ
ਪੰਜਾਬ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀੜਾ ।
੨੩
ਸੰਪਾਦਕੀ :
ਕੀ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱ “'ਿਆਚਾਫ ਹੈ £
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਤ ਦੀ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤ ਗਰਮੀ” ਤੋਂ` ਬਾਅਦ ਲੌਕ ਭਾਵੇ ਕੁਝ
_-ਸੁਖਾਲਾਪਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ । ਲਚਰ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਫੇਰ ਵਧ ਰਹੀ
ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਤਿਆਚਾਰ ਦਾ । ਸੱਭਿਆਚਾਰ
_ਹੁਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਰੋਈ ਤੇ ਉਸਾਰੂ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਧੈਦਾ ਕਰੇ । ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ
ਉਣਤਾਈਆਂ ਤੇ ਉੱਗਲ ਧਰੇਂ । ਨਰੋਆ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਭੈਣ ਤੋ ਭਰਾ ਵਿਚਲੇ ਭਾਵਕ
ਪਿਆਰ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਭਾਵਕ ਰਤ ਨੂੰ ਉਸਾਰੂ ਪੱਖ ਵੱਲ ਢਾਲੇ,
ਨਰੋਆ ਸਭਿਆਚਾਰ ਪਤੀ ਤੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਸਬੋਧਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜਬੂਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ _ 'ਵਰ
ਲਈ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਨਰੋਆ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ
ਪੈਂਦੀਆਂ ਤਰੇੜਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਪਿਛਲੇ_ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲੱਭਣ
ਲਈ ਤੱਤਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ_ ਸਾਂਝ ਨੂੰ _ਪੀਡਿਆਂ ਕਰਨ
ਲਈ ਨਰੋਏ ਤੱਥ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਨਰੋਅ: ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਨੈਤਿਕਤਾ,
ਵਫਾਦਾਰੀ, ਪਿਆਰ, ਨਿਮਰਤਾ , ਸ਼ਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਹਲਮੀ ਵਰਗੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ
ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਪਨਪਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਇਹੋ _ਜਿਰੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ
ਵਾਲਾ ਸੀ ਸਾਡਾ-ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਜੋ ਪੱਛਮ ਦੇ ਨੰਗੇਜਵਾਦ ਤੋ ਨਿਰਲੇਪ ਸੀ ।
ਪਰ ਕੀ ਹੁਣ ਪੱਛਮ ਦੇ ਪੌਪ ਡਾਂਜਾਂ ਵਾਲੇ, ਧੂਮਧੜੱਕੇ ਵਾਲੇ, ਉਲਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ
ਦੂਸ਼ਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਨੇਹੀ" ਹੋ ਰਹੇ ? ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ ਤੋ
ਪਰਖਿਆਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੈਕਸ (ਸਰੀਰਕ ਸਾਂਝ) ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
ਧਤਾਧੜ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ । ਪੈਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵੀ ਬੀਮਾਰ
ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਅਪਨਾ ਸਕਦਾ । ਪਰੰਤੂ ਪੱਛਮ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੋਂ ਰਰਿਤ
ਕੇਵਲ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ।' ਲੌੜ ਹੈ .
ਅਸਲੀ ਤੋਂ ਸੂਚੇ ਪੈਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ, ਲੋੜ ਹੈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਲੋਵਲ ਨੂੰ
ਰ੍ ਉਚਾ ਚੁੱਕੇ ਬੀਮਾਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੋ" ਬਚਾਉਣ ਦੀ । ਲੋੜ ਗਿਟਕਾਂ ਚੁਕਕੇ ਗਿਣਨ
ਵਾਲੇ ਆਸ਼ਕਾਨਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਨਹੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਾਮੇ ਤੇ. ਸੁਚੇਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ
21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਧਾਰਾ ਰਾਰੀ' ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਰਦਾਂ
ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ।
ਤਰਕਸ਼ੀਲ/93/ਮਈ/ਜੂਨ/3
੫੫, ਜਿ
ਬਚੇ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਜੋੜੇ. ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ_ਜੈਂਟਿਕ ਮਿਲਾਪ
ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਹੋਣਾ ਸੈਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਬੱਚੇ ਦਾ
ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਉਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕੰਟਰੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ
ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਉਸਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਉਹ
ਆਪਣੇ ਮਾਂ ਬਾਪ, ਧਰਮ, ਨਸਲ, ਰੰਗ -ਅਤੋਂ ਦੇਸ ਦੀ ਜਨਮ
ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੌਣ ਨਹੀ” ਕਰ ਸਕਦਾ ।
ਜੋ ਬੱਚਾ ਇਸਾਈ ਜੋੜੇ ਦੇ ਜਨਮ ਲੈਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ
ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਢਲਾਈ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ.ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਦੇ ਤਾਂ
ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ।ਇਹ_ਕਿੰਨ੍ਹੀ, ਤਰਸਯੋਗ` ਹਾਲਤ ਹੈ ਕਿ
ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉਹਨੂੰ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਇਸਾਈ
ਆਦਿ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਭਾਵੇ ਲੋਕੀ ਜਦ
ਅਜ਼ਾਦਾਨਾ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਚਾਰਨਾ ਅਤੇ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ
ਹਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣ ਚੁੱਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਾਂ
ਤੋਂ ਖੰਹਿੜਾ ਛਡਾਉਣਾ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇਣੀ
ਭਾਵੇਂ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਸੰਭਵ ਹੈ- । ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਸ਼ਰਧਾ
ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇਂ ਹਨ । ਸ਼ਰਧ! ਕਿਸੇ ਤਰਕ ਜਾਂ ਦਲੀਲ
ਨੂੰ ਨਹੀ” ਮੈਨਦੀ । ਝੂਠੇ ਜਾਂ ਅਸੱਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕਰਨਾ
ਹੀ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਹਾਉ'ਦਾ ਹੈ ।
ਸਮੂਚੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕੀ ਮੂਰਖਤਾ ਪੂਜਨ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ
ਸ਼ੁਭ-ਐਕਾਂ, ਸ਼ੁਭ-ਰੰਗਾਂ, ਸ਼ੁਭ-ਨਗਾਂ, ਸੁਭ-ਦਿਨਾਂ, ਸ਼ੁਭ ਸਮ,
ਗੁਡ ਫਰਾਈਡ, ਬੁਰੀ ਨਜਰ, ਬਦਰੂਹਾਂ, ਜੋਤਿਸ਼, ਹੱਥ ਰੇਖਾ,
ਭਗਤੀ, ਮੰਤਰ, ਪਵਿਤਰ ਰਾਖ, ਪਵਿਤਰ ਪਾਣੀ ਅਤੇ
ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਹੌਰ ਅਜੀਹਿਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇਦਨਾਂ
ਹੀ ਲੌਕਾਂ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਕਰਕ
ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਲਿਖੋ ਹੋਏ ਨੂੰ ਪੜਕੇ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਅੰਨੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ
ਨਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕਰ ਲੈਣ ਦੀ ਕਮਜੋਰੀ ਦਾ ਨਿਕਾਰ
ਹਨ ! ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਪਰਖ ਲੈਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ
ਹੋ ਹਾਂ ਰਖਦੇ ਹੁੰਦੇ । ਇਹੋਂ ਜਿਹੇ ਅਨੌਕਾਂ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਾਂ
ਸ਼ ਕੋਵਲ ਜੋਤਿਸ਼ ਦਾ ਹੀ_ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ
ਪਟ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਚੌ ਫੈਲਿਆ
2 ਕਿ ਇਸਦਾ ਅਰੰਭ ਬੋਬੀਲੌਨ ਤੱ
ਕੀ ਜੌਤਿਸ਼ ਸੱਚਾ ਹੈ ?
੯
- ਅਗਿਆਤ
ਹੋਇਆ । ਖੈਰ ਜਿਥੋ ਕਿਤੋ` ਵੀ ਇਸਦਾ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ ਇਹ
ਦੂਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ ਵਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ
ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੈ 1 ਚੀਨੀਆਂ` ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ 12
ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਬਿਲਕੁਲ ਦੂਜੀ ਦੁਨੀਆਂ, ਨਾਲੋ" ਵਖਰੀ
ਤਰਾਂ ਦੇ ਹਨ । (
ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ 12 ਤਾਡਾ ਮੋਡਲਾਂ ਵਿੱਚ
ਵੰਡ ਲਿਆ'ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਹੌਰਇੱਕ ਤਾਰਾ ਮੈਡਲ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ੀ
ਚੱਕਰ ਜਾਂ ਜੋਤਿਸ਼ ਕਿੰਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥੁ ਹੈ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹਰ
ਇੱਕ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਖਾਸ ਨਾਮ ਅਤੇ ਚਿਨ੍ਹ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੇ
ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿ ਮੈਨਿਆਂ ਨ
ਹੈ । ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀ” ਮੈਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸੇ
ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਕੀ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਅਤੇ ਉਪ- ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਖੋ“ ਓਹਲੇ
ਹੀ ਕੀਤਾ ਜ਼ਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਵੀ ਮਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ
ਬ੍ਹਿਮੰਡ ਦਾ ਕੇਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ
ਇਸਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘਮਦੇ ਹਨ । ਇਹੋ ਗੱਲ ਜੋਤਿਸ਼ ਦੀ ਮੂਲ
ਹੈ । ਪੁਰ ਅੱਜ ਦੇ ਸਾਇੰਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿੱਧ ਰੋ ਚੁੱਕਿਆ
ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਕੇਦਰ ਧਰਤੀ _ਨਹੀ/ ਤੇ ਸਗੋਂ
ਸੂਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਉਪ-ਗ੍ਰਹਿ ਇੱਕ
ਨਿਸਚਤ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ' ਲਾਉ ਦੇ ਹਨ । ਤਾਂ ਸਪੱਖ਼ਟ ਹੈ
ਕਿ ਜੋਤਿਸ਼ ਦਾ ਮੂਲ ਹੀ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸਿੱਧ
ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ
ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਕਿਧਰ ਦੀ ਅਕਲਮਦੀ ਹੈ
ਜੋਤਿਸ਼ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਜਨਮਣਾਤਿਆਂ ਨੇ ਨੌ ਇ ਬਾਣੀਆਂ
ਲਈ ਬਹਿਮੰਡ ਦੇ ਸੱਤ ਅਕਾਸ਼ੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਵਚ
ਤਿਆ ਹੋ । ਇਹ ਸੱਤ ਗ੍ਰਹਿ ਹਨ- "ਸੂਰਜ" ' ਚਰਮ
ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਬੁੱਧ, ਮੰਗਲ, ਸ਼ੁਕਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੋਨੀ । ਪਲੂਣੋ ਗ੍ਰਿ
ਦੀ ਵੀ ਖੌਜ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੇ ਖੋਜਾਂ ਜਾਰੀ ਹਨ । ਵਿਜਿ ਜੇ
ਆਨ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਚੋਦਰਮਾਂ 1
ਨਹੀ” ਸਗੋ" ਧਰਤੀ ਦਾ ਉਪ-ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ।
ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੋਡ ਦ
ਕੇਂਦਰ ਸੂਰਜ ਹੈ । ਇਸਤਰਾਂ ਜੋਤਿਸ਼ ਦੀ
ਮੂਲ ਧਾਰਨਾ ਹੀ
ਤਰਕਸ਼ੀਲ/'93/ਮਈ/ਜੂਨ/4
ਹੈ । ਇਸਤਰਾਂ ਦੀ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿ੩-
(ਦਾ
`ਧਾਰ ਲਈ ਸੀ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ '
ਗਲਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ'। .
ਹੁਣ ਜੋਤਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ _ਕਰਨ
ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਂਦਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਹ ਕਹਿਕੇ
ਮਾਮਲਾ ਟਾਲਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਗ੍ਰਹਿ
ਨੌਗੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਨਹੀਂ” ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ _ਅਤੇਂ ਇਸਤਰਾਂ
ਕਿਸਮਤ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀ" ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਫਿਰ
ਜੋਤਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਸੁਆਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿ-
ਮੈਡ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿੰਨ੍ਹੰ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਰੋੱਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ?
ਵਿਸ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਬੀ ਜੋਤਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਚੁੱਪ
ਤਜਰੁਬੇਕਾਰ '“ ਜੋਤਸੀਆਂ
ਨੋ ਮੌਕਾ ਸੈਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਅਖੋਤੀ ਥਿਉਸੌਫੀ ਨੇਤਾ ਮੈਡਮ
ਬੁਲਾਵਾਮੁਕੀ ਦੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿ-
ਉੱਕੀ ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ
ਅਸਲ ਵਿਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਾਰਾਂ ਹੈ । ਇੰਝ ਇਹਨਾਂ
ਨੇ ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਤਾ ਵੀ ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਗਲ ਕੀਤੀ ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ 'ਦੂਰਬੀਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਕਸਤ
ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ ਤੋਂ ਦਸਵਾਂ ਗ੍ਰਹਿ
ਵੀ ਨਹੀ ਲੱਭ ਸਕੇ । ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਆਪਣਾ
ਪਾਜ਼ ਖੁੱਲਣ ਦੇ ਡਰ ਤੌ" ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ।
ਰੋਲੀ ਹੋਲੀ ਥੋੜੀ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਝਿਜਕਦੇ ਹੋਏ ਜੋਤਿਸ਼
ਨੂੰ ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੌਜਾਂ ਨਾਲ ਰਲਾਉਣ ਅਤੇਂ ਪਚਾ-
ਉਣ ਯੋਗ _ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਵੇ
ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੂੰ `ਸਵੀਕਾਰ-ਕਰ ਲਿਆ _। ਪਰ ਅੱਜ ਵੀ ਸੱਤ
ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਛਪੀਆਂ ਅਤੇ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ
ਬੁੱਧੂ ਬਣਾਉਣ ਵਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਆਮ ਮਿਲਦੀਆਂ
ਹਨ ।
ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਦੋ ਹੋਰ _ ਗ੍ਰਹਿ ਰਾਹੂ ਅਤੇ _ਕੇਤ੍ਹ ਦੀ ਰੋੱਦ
ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਹੋੱਦ ਨੂੰ ਸਿੱਧ
ਨ ਲਈ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਲੇ ਹੋਣ ਦੀ ਦਲੀਲ -
ਚੰਦ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀ" ਵੇਖ ਸਕਦਾ । ਇਥੇ ਸਵਾਲ ਇਹ
ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਵੀ ਤਾਂ ਆਖਰ ਕਾਰ ਮਨੁੱਖ ਹੀ
ਹਨ । ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗ੍ਰਹਿ ਕਿਵੇਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਗਏ 1
ਕੀ ਆਧੁਨਿਕ ਜੋਤਿਸ਼ੀ - ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋ ਨਵੇ'
ਖੋਜੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਉਹਨਾਂ ਵਲੋ ਗਿਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਸੀ
ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖ ਬਾਣੀਆਂ ਗਲਤ ਸਨ ਜਾਂ ਭਵਿੱਖ
ਵਿਚ ਲੱਭਿਆ ,ਕੌਈ ਵੀ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ
ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ` ਨੂੰ _ਗਲਤ ਬਣਾ ਸਕਦਾ _ਹੈ 1
ਜਾਂ ਉਹ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਸਤ ਗ੍ਰਹਿ ਹੀ ਵਰਤਦੇ
ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਵਿਸਵਾਸ਼ ਚ ਕੋਈ ਤਰਕ ਹੈ ? ਕੀ ਇਹ
ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਨੰਗੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਿਕਣ
ਵਾਲੋਂ ਗ੍ਰਹਿ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉ“ਦੇ ਹਨ । ਜਦਕਿ
ਦੂਰਬੀਨ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀ” । ਰ੍
ਇਹ ਇਨ੍ਹੀ ਹੀ ਬੇਦਲੀਲੀ ਤਰਕ ਹੈ ਜਿਸਤਰਾਂ ਜੇ ਮੈਂ
ਕਹਾਂ ਕਿ ਕੀੜੇ ਜੋ ਨੰਗੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਦੇਖੇ ਜਾਂ ਸਕਦੇ ਹਨ
ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਬੀਮਾਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ ।
ਦੂਸਰੇ ਬੈਨ੍ਹੰ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਜੋ ਨੰਗੀ ਅੱਖ ਦੀ
ਮਾਰ ਤੋ ਦੂਰ ਹਨ ਬੀਮਾਰੀ ਪ੍ਰੇਦਾ ਨਹੀ” ਕਰਦੇ । ਇਹ
ਸੁਆਲ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ਦਾ ਉਤਰ ਜੋਤਿਸ਼ੀਆਂ ਪਾਸ ਨਹੀ” ਹੈ
ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ
ਆਦਮੀ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਘੜਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦਾ
ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰਖਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਕੌਰਾ
ਝੂਠ । ਜੇ ਕਿਸਮਤ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਪੈਦਾ ` ਹੋਣ ਦੇ
ਵਕਤ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੀ 'ਤਾਂ ਅੱਜ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ
ਨਾਲ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਮੁਨਾਸਿਬ ਸਮਾਂ ਵੀ ਬਦਲੋਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜੇ ਕਰ ਇਸਤਰਾਂ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅੰਲਾਦ
ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਉਹ ਬਜਾਰਾਂ ਦੇ ਚੁਰੱਸਤਿਆਂ
ਵਿੱਚ ਭਿਖਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਪੱਤਰੀਆਂ ਖੋਲਕੇ ਭੀਖ ਮੈਗਣ ਦਾ
ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਨਾਂ ਕਰਦੇ ਹੈਦੇ । ਕੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਇੰਦਰਾ
ਗਾਂਧੀ, ਅਤੇ ਰਾਜੀਵ ਗ਼ਾਂਧੀ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਜਨਮ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇ
ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ -ਕਿਸਮਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ
ਬਣਨਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕੁਰਸੀ ਤੇਵਿਰਜਮਾਨ
ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋਣੀ ਸੀ ? ਕੀ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ
ਥਾਂ ਥਾਂ ਮਰ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਬਦਕਿ- '
ਸਮਤ ਸਮੇ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ ? ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੇ ਸਟਾਰਾਂ
ਵਿੱਚ ਤੱੜਫ ਤੜਫਕੇ ਮਰਨਾ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ? ਕੀ
ਕਿਸੇ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਠੇ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਪੂਰਵ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ
ਕਿ ਵਿ ਪਰਮਬਦੂਰ ਨਾਂ ਜਾਣ ? ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ
ਦਾ ਜੋਤਿਸ਼ ਦੇ ਪੈਤੋਕਾਰਾਂ ਪਾਸ ਕੋਈ ਜੁਆਬ ਨਹੀਂ ।
ਅੱਜ ਦੇ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਜੋ: 'ਵਸ਼ਾ
ਲਈ ਕੈਪੋਲਰ, ਗਲੈ੨)% ਨ ਭਿ ਨ
ਵਰਤਣ
ਤਰਕਸ਼ੀਲ/ 93/ਮਈ/ਜੂਨ/5
ਤੋਂ ਵੀ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਹੀ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹਨਾਂ
ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਮੈਨਿਆ ਹੈ । ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ
ਜੋਤਿਸ਼ੀਆਂ ਰਾਹੀ ਕੀਤੀਆਂ ਕਿੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੀ ਭਵਿਖਬਾਣੀਆਂ
ਝੁਠੀਆਂ ਸਾਬਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ_। ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ
ਤਾਰਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਹੀਆਂ ਭਵਿਖਬਾ-
ਣੀਆਂ ਅਕਸਰ ਗਲਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ।_ਕਿੰਨ੍ਹੀ| ਹੈਰਾਨੀ
ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਗਲੈਲੀਓ ਨੇ ਹੀ ਜੁਪੀਟਰ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਚਾਰ
ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਲੱਭਕੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਦੀ ਰੀ ਵਿੱਚ ਧਮਾਕਾ ਕਰ
ਦਿੱਤ' ਸੀ,
` ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਆਪਣੇ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿਧ ਨਾਟਕ ਜੂਲੀ-
ਅਸ ਸੀਜਰ ਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ । ਕਿ" ਜਦੋਂ. ਭਿਖਾਟੀ ਮਰਦੇ
` ਨੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਪੁੱਛਲ ਤਾਰਾ ਵੀ ਨਜਰ ਨਹੀ” ਆਉਦਾ, ਰਾਜਿ-
ਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਕਾਸ਼ ਚਮਕ ਉਠਦਾ ਹੈ 1 ਜਾਂ
ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਆਪ ਰਚਣਹਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।
ਨੁਕਸ ਸਾਡੇ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ ।
ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਆਕਾਸ਼ੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ
- ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੰਦੇ ਹੰਨ । ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ ਹੁੰਦੇ
ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਅਤੋਂ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ
ਬ-ਰੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇਕ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਤਾਰਾ ਵਿਗਿ-
`ਆਨੀ ਨਹੀ/ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਸਮਤਾਂ ਉਤੇ
ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਣ ਦਾ,ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ । ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾਂ
ਧਰਤੀ ਉਪਰ ਗੁਨੂਤਾ ਖਿੱਚ ਤੇ ਚੁੰਬਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਾਹੀ” ਥੋੜੀ
ਜਿਹੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਲਿਆਉ'ਦੁ ਹਨ ਪਰ,
ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦਾ ਭੋਰਾ ਵੀ ਅਸਰ ਨਹੀ ਪੈਂਦਾ । ਭਾਵੇ ਚੈਦਰਮਾੰ
ਸੂਰਜ ਤੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਪਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨੋੜੇ ਹੋਣ ਕਟੇਕੇ
ਸਮ੍ੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਜਵਾਰ ਭਾਟੇ ਪੈਂਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਜੇਤਿਸ਼ੀਆਂ
ਵੱਲੋ ਬਿਆਨੀਆਂ ਜਾਦੀਆਂ ਅਖੌਤੀ _ਤਰੈਗਾੰ ਨੇ ਧਟਤੀ
ਉਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯਤੌਰਾਂ ਦੀ ਸੂਈ ਨਹੀ ਹਿਲਾਈ ਭਾਵ ਕਿ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਯਤੰਰ ਰਾਹੀ” ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ ਅਤੇ ਭਾਪਿਆ
ਨਹੀ` ਜਾ ਸਕਦਾ ।
ਬੁਹਤ ਸਾਰੇ ਜੌਤਿਸ਼ੀ ਇਹਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ `
ਆਉਣ ਵਾਲੋ ਮਾੜੇ ਸਮੇ ਨੂੰ ਮੈਤਰਾਂ-ਯੱਗਾਂ ਦਾਂ ਜਾਪ ਕਰਕੇ
ਟਾਲਿਆਂ ਜ ਜ਼ਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਾੱ ਅਜਿਹੇ ਜੋਤਿਜ਼ੀ ਉਦੋ” ਕਿਥੇ
ਨ ਜਦੋਂ ਦੌਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਟੋਟੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਕੀਮਤੀ ਜਾਨਾਂ
ਸ
ਬਿਨਾਂ ਵਜਾਹ ਚਲੀਆਂ ਗੁਈਆਂ ਜਾਂ 1975 'ਚ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ
ਐਮਰਜੈੱਸੀ_ਲੱਗੀ_ਸੀ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪੈ ਦੀ _ਜਾਇ-
ਦਾਦ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਾਂ. ਉਦਾਂ ਕਿਥੇ ਸਨ ।
ਮੁਕਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੋਤਿਸ਼ ਨਿਰਾ ਪੁਰਾ ਝੂਠ ਦਾ
ਪੁਲੰਦਾ ਹੈ ।
ਰਾਸ਼ੀਫਲ ਜੋਤਿਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਭਾਗ. ਹੈ ।
1930 ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਭਵਿਖਬਾਣੀ
ਛਪੀ । ਲੰਡਨ ਵਿਚ 'ਸੰਡੇ ਆਬਜਰਵਰ” ਅਖਬਾਰ ਦੀ 'ਮੰਗ.
ਰਾਸ਼ੀਫਲ ਕਾਰਨ ਵਧਦੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ ।` ਫੇਰ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ
ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ । ਕੀ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਲੱਖਾਂ_`
ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਸ਼) ਇੱਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਸ-
ਮਤ ਇੱਕ ਹੈ ? ਕਸੂਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲੇ ਭਾਲੇ ਤਰਕਹੀਣ_ ਲੋਕਾਂ
ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਵਾਰੇ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰਨ ਦਾ ਵੀ ਹੀਆਂ
ਨਹੀ” ਕਰਦੇ । ਇਹਨਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਰਸ਼ ਫਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ
ਕੀਤੀਆਂ ਭਵਿਖ ਬਾਣੀਆਂ ਇੱਕੋ ਰਾਸ਼) ਵਿੱਚ ਜੈਮੇਂ ਹਰ
ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਵਾਪਟਨੀਆਂ ਅਸੰਠਵ ਹਨ ? ਜੋਤਿਸ਼ੀਆਂ
ਪਾਂਸ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਇੱਕ ਖਾਸ਼ ਕਿਸਮ ਦੀ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ
ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਹੈਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋ” ਉਹ ਵਖਰੇ-ਵਖਰੇ ਸਮਿ
ਆੰ ਤੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਰਾਸ਼) ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ _ਭਵਿਖਬ੍ਰਾਣੀ ਆਂ
ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ।
ਭੋਲੇ ਭਾਲੇ ਲੌਕ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਾਸ਼ਫਲੁ ਪੀ
ਹਨ । ਪਰੰਤੂ ਜਦ ਕੋਈ ਪਾਰਖੂ ਇਹਨਾਂ ਰਾਸ਼ਫ਼ਲ! ਨੂੰ ਸਮੁਚੇ
ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਜ ਸੱਤ ਵਾਰ ਪੜੇ, ਤਾਂ ਉਹ 'ਸ਼ਬਦਾਵਲ) ਸਮਝ
ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ ।'ਤੁਸੀ ਦੇਖੌਗੇ।ਇਸਤ੍ਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲੇਗਾ
' ਤੁਸੀ ਨਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੋਂਗੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਲੀ ਨਕਗਾਨ
ਹੋਵਗਾ ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਰੋਵੇਗਾ । ਅੱਜ ਦਾ ਦਿਨ ਤੁਹਾਡੇ
ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹੈ । “ਇਹਨਾਂ ਰਾਸ਼ੀਫਲਾਂ
ਵਿੱਚ
ਆਪਣ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰ ਜਾਣ
ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼) ਅਨੁਸ਼ਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਅਸੰ-
ਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇੱਕ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀ" ਰਾਸ਼) ਨਿਸ-
ਚਤ ਨਹੀ” ਕਰ ਸਕਦੇ । ਕਿਸੇ ਰਾਸ਼ਫਲ ਮੁਤਾਬਿਕ ਤੁਹਾਡੀ
ਰਾਸ਼ੀ) ਧਨ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਿੰਘ । ਜੋ
ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕ ਮੱਤ ਨਹੀ" ਹੋ ਸਕਦੀਅ। ।
ਤਰਕਸ਼ੀਲ/'93/ਮਈ/ਜੂਨ/6
ਰਲ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵ- ਪੂਰਨ .
ਘਟਨਾਣਾ ਦਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਕਿਉਕਿ ਉਹਨਾਂ
` ਦੀਆਂ ਕਿਉਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਕੌਮ ਜਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ
ਹੁਣ ਇਥੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜੰਤ-
ਰੀਆਂ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਟੇਵੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਥਾ- ”
ਪਿਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਹੀ” ਹੈ ਸਗੋ ਨਿਯਮ ਵਰਤਣ ਦਾ ਢੰਗ
ਰਚਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਜੋਤਿਸ਼ੀਆਂ ਰਾਹੀ ਕੀਤੀਆਂ ਭਵਿਖਬਾ-
ਣੀਆਂ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੀ ਕੌਮ ਜਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਨਹੀ” ਢੁਕ-
ਹੀ ਮੁਖ ਰਖਕੇ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸਤਰਾਂ ਇਹ
ਢੌਗੀ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਫੈਲਾਕੇਂ ਸਮਾਜ ਦੀ
ਉਸਾਰੂ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਬੀਮਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
`ਇੱਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਚ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਕਲਪਿਤ
ਐਧਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਨੂੰ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਨਹੀ ਅਪਨਾਏਗਾ । ਸੋ ਹੁਣ
ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਜੋਤਿਸ਼ ਬਿਲਕੁਲ ਚੋਰਾਹੇਂ ਵਿੱਚ
ਨੰਗਾ ਹੋ ਗਿਆਂ ਹੈ । ਅਖੌਤੀ ਜੋਤਿਸ਼ਪੁਣਾ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ
ਲੁਟਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਮਾਤਰ ਹੀ ਹੈ । ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਿੰਨ੍ਹੇ
ਕੁ ਜੋਤਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਵਾਰੇ ਪਤਾ ਹੈ ? ਕੀ ਉਹ `
ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੌਣਾ ਹੈ ?
ਜੇ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਚੋਲਿੰਜ
ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਵਿਖਾਉਣ ਅਤੇ
ਨਿਰਧਾਰਤ ਇਨਾਮ ਜਿਤਣ । ਰ੍
ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਰਾਹੀ” ਨਵੀਆਂ
ਲੱਭਤਾਂ ਅੰਤੇ ਕਾਢਾਂ ਕਈ ਵਾਰ _ਰੂੜੀਵਾਦੀਆਂ, ਕੱਟੜਪਥੀਆਂ
ਅਤੇ ਤਾਂਤਰਿਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਸੱਟ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਕਾਰਨ ਹੀ ਤਾਂ ਸੁਕਰਾਤ, ਕਿਪਰਨਿਕਸ, ਗਲੀਲੀਓ_
ਆਦਿ ਨੂੰ ਸ਼ਖਤ ਸਜਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਇਹ
ਵਿਗਿਆਨੀ ਤੇ ਫਿਲਾਸਫਰ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ
ਨਫਰਤ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ । ਸੱਚ ਆਖਰ ਸੱਚ ਹੈ । ਸੱਚ ਦਾ
ਢੌ'ਗ ਰਚਨ ਵਾਲੋਂ ਅਕਸਰ ਸਮੇ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਝੂਠੇ
ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਅੱਜ ਕਾਪਰਨਿਕਸ, ਗਲੀਲੀਓ, ਸ਼ੁਕਰਾਤ
ਦਾ ਸੱਚ ਮਾਨਤਾ ਪਰਾਪਤ ਸੱਚ ਹੈ । ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਅੱਜ ਦੇ
ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਾਰੇਤਪੂਰਨ "
ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਤੋ” ਬਾਜ਼ ਨਹੀ” ਆ ਰਹੇ । ਪਰੰਤੂ ਅਖੀਰ ਝੂਠ
ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਭੱਜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ
ਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਹਜ਼ਮ ਆਉਣ ਲਗਦਾਹੈ। _` ੬
ਤਰਕਸ਼ੀਲ/93/ਮਈਂ/ਜੂਨ/7
ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ।
ਵਿਗਿਆਨ
ਇਹ ਜਨੂੰਨ ਨਹੀ, ਇਹ ਤਾਂ ਪਰਖ ਹੈ `
ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੈ,
ਤੇ ਇਹ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਰੱਬ' ਵਰਗਾ
'ਸੱਚ ਨਹੀ, ੍
ਇਹ ਤਾਂ ਕਸਵੱਟੀ ਤੇ ਪਤਖਿਆ ਸੱਚ ਹੈ । ਸਿ
ਇਸਦਾ ਹਰ ਸਿਧਾਂਤ ਪਰਖ ਯੋਗ ਹੈ,
ਇਹ ਧਰਮਾਂ ਦੇ 'ਸੱਚ' ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਦੀ
ਹਿੰਮਤ ਕਰਨ ਤੇ 'ਮੌਤ ਦਾ ਫਤਵਾ' ਨਹੀ'' ।
ਇਹ ਬਾਈਬਲ ਦੀ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ
ਸਿਰਜੀ ਦੁਨੀਆ ਨਹੀ',
ਇਹ ਤਾਂ ਮਿੱਟੀ ਤੋ ਮਨੁੱਖ ਤੱਕ
ਚਲੀ ਆ ਟਹੀ ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਲਗਾਤਾਰ
ਰਾਜਿੰਦਰ 'ਦੋਰਾਹਾ'
੨ 2 ਮਿਥ
ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ
ਲੇਖਕੋ ਅਪਣੀਆਂ ਕਲਮਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜੋ,
ਲਿਖੋ ਤ੍ਸੀਂ` ਵਹਿਮਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ।
ਲਿਖੋ ਨਾ ਐਂਵੇ ਬੇਜਾਨ ਭਗਤੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤ,
ਲਿਖੋ ਪਰ ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ।
ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਰਾਹੀ” ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸੋ,
ਕਿ ਧਾਗੇ, ਤਾਵੀਜਾਂ ਤੇ ਟੂਣਿਆਂ 'ਚ ਦਮ ਨਰੀ'
ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਕੋਈ ਕਰੇ ਤੁਹਾਡੀ ਆਲੋਚਨਾ
ਪਰ ਦੋਸਤੋ ਮਨ ਤੇ ਤਿਆਉਣਾ ਕੋਈ ਗਮ ਨਹੀ”
ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਪਾਖਡੀ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਠੱਗਣ ਵਾਲੇ,
ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣਗੇ ।
ਪਰ ਦੋਸਤੋ ਜਦ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਲ ਆ ਜਾਵੇਗੀ,
ਇਹ ਮਾਸੂਮ ਲੋਕ ਤ੍ਰਹਾਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣਗੇ ।
ਉਠਾਓ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ,
ਗਰੰਮਰਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਫਰੇਬੀ ਜਾਲ ਦਰਸਾਓ,
ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਸਤਾ ਸਾਫ ਕਰ ਦਿਓ । _
ਇਹੀ ਹੈ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਕਿ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਠੀਕ ਅਗਵਾਈ ਕਰੋ ।
ਸੱਚੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲੋ ਢੋਸੜੇ, ਕੁੱਝ ਤਰਸੀ ਵੀ ਲੌਕ ਭਲਾਈ ਕਰੋ।
) ੬
ਹਾਂ। ' ਉਹ ਕਤਲ 3
ਮਨੋ-ਵਿਗਿਆਨ :
ਬੇ ਚਿਆਂ
ਜਦ ਤੁਹਾਡਾ ਦੋ ਵਰਿਆਂ ਦਾ ਬੱਚਾ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਾਲ
ਪੁਟਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਚਾਰ ਵਰ ਦਾ ਬੱਚ ਨਕਲੀ ਪਸੂਤੌਲ ਨਾਲ
ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਤੁਸੀ? ਚਿੰਤਾ ਵਿੰਚ ਘੇਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਂ 7 ਕੁਛ
ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਅਜ਼ਿਹੇ ਧਿੰ“ਗਾਜੋਰੀ ਜਾਂ ਲੜਾ-
ਕੇਪਨ ਦੇ ਕੌਮ ਤੁਰਤ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ । ਇਹ
ਸੁਆਲ ਹੀ ਨਹੀ” ਕਿ ਜੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਹਿੰਸਕ ਭਾਫ ਕਾਬੂ
ਵਿਚ ਨਹੀ” ਰ੍ਰਖਦੇ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸਭਯ ਜੀਵਨ ਚੱਲ ਹੀ ਨਹੀ
ਸਕਦਾ । ਪਰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਚਿ'ਤਾ ਲਾ
ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੌੜ ਨਹੀ” । ਬੱਚਾ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਲੀ ਹਲੀ, `
ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਉ ਤੋਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਪਿਆਰ
ਭਰੇ ਸੰਬੋਧਾਂ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਇਨਾਂ ਭਾਵਾਂ ਤੇ ਕ ਬੂ ਰੱਖਣਾ
ਸਿਖਦਾ ਹੈ ।
ਸੋਚੋ !_ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਉਮਰ ਦੇ ਧਿੰਗਾ-ਜ਼ੋਰੀ ਭਾਵਾਂ ਦਾ
ਰੂਪ ਬਦਲਦਾ ਹੈ । ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬੱਚਾ ਭੁੱਖ ਵੇਲੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ
ਨੂੰ ਭਿਅਕਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ । ਜੋ ਮਾਂ ਨਾ ਰੋਕੇ ਤਾਂ ਇਕ ਵਰ
`ਦਾ ਬੱਚਾ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਮਾਂ ਨੂੰ ਧੱਪੇ ਮਾਰਨ ਲਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੇ ਬੱਚੇ
ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਪਰ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਭਰਿਆ ਸਲੂਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਡੇਢ
ਵਰ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਭਾਵਨਾਂ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇਂ ਆਪ
ਧੱਕਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਰੋਕੇਗਾ, ਪਰ ਜਮੀਨ ਤੋਂ ਠੁੱਡ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ
ਗੁੱਸਾ ਕਢਦਾ ਹੈ ।
ਜ਼ਦ ਦੋ ਵਜਹ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਕੋਈ ਖਡੌਣਾ ਖੋਂਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋ
ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਝਿਜਕ ਦੇ ` ਬੇਲਚਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹੀ
ਉਸਦੇ ਸਿਰ ੩ ਠਾਹ ਮਾਰੇ । ਚਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ ਬੁੱਚਾ ਬਹੁਤ
ਵਧੋਰੇ ਸਭਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਵਖੇਰੋ ਸੈਭਵ ਹੈ, ਕਿ ਘੱਟੋ ਘਟ
ਕੁਛ਼ ਸਮੇ ਲਈ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਖੋਹਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਜਰੂਰ ਝਗੜਾ
ਕਰੇਗਾ ! ਬੱ
ਇੰਨੇ ਚਿਰ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿੰਸਕ ਭਾਵ ਖਡ ਦੇ
ਟੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣਾ ਸਿਖ ਰਿਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ _। ਪਹਿਲੇ ਬੜੀ
5 ਕਰਦਾ' ਹੈ । ਕਿਸੈ ਚੀਜ ਨੂੰ ਬੰਦੂਕ ਬਣਾਂ
/ ਠਾਹ ! ਸੈਂ ਡੈਨੂੰ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਰਿਹਾ
ਰਨ ਦੇ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਹਾਸਾਂ ਖੇਡ
ਸਿੱਧੀ ਸਾਦੀ ਗੱ:
ਕੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ,
੨ ਧੰਗ਼ੌਰੀ ੨। ਡਰਾਕਲਪੁਣਾ
ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਜਿਸ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਝਾੜ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀ”
ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਰੋਰ ਚੋਗੀ ਖੇਡ ਖੇਡਣ ਦੇਕਹਿਣ ਦੀ । ਉਹ
ਅੱਗੇ ਹੀ ਜਾਣਦ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਤ੍ਤਾ ਭਾਵ ਵੇਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਚ-
ਮੁਚ ਕੁਝ ਨੁਕਸਾਨ ਪੁਚਾਉਣ ਦਾ ਸੁਆਲ ਹੀ ਨਹੀ? ਉਠਦਾ,
ਪਰ ਝੂਠੀ ਮੂਠੀ ਆਪਣੀ ਗਰਮੀ ਕਾੱਢ ਲੈਣ ਦੇਣ ਵਿਚ ਕੋਈ
ਹਰਜ ਨਹੀ । [ਵਿਹ ਭੀ ਇਕ ਕਾਰਨ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬੱਚੇ
ਹਿੰਸਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਪਸੈਦ ਕਰਦੇ ਹਨ 1] ਤੁਸੀ ਇਕ
ਲਾਂਘ ਹੋਰ ਅਗੇ ਜਾਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਜੋ ਕਿ ਸੱਟਾਂ ਲਾਉਣ ਤੇ
ਮਾਰ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ. ਬੱਚਾ, ਉਸ ਬੱਚੇ ਨਾਲੋ”
ਜੋ ਵੈਰ ਭਰੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚੇ ਵਿਚ ਨੁੱਪੀ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਵਧੇਰੇ
ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਰ
ਜਦ ਲੜਕੇ ਛੇ ਤੋਂ ਦਸ ਵਰ੍ਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੇ ਪੁਜਦੇ
ਹਨ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣਾਉਂਟੀ ਹਿੰਸਕ ਖੇਡਾਂ ਭੀ ਵਰਤ
੮੭੮੮ _%;
_ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਮੈਡਿਆਂ ਦਾ ਝੰਡ ਜੈਗ ਡੇ
ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਦੋ ਜੱਥੇ ਬਣਾ ਕੇ ਖੇਡਦੇ ਨੇਮ
ਭੀ ਬਣਾ ਲੈਦੇ ਹਨ । ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੱਧਰ
ਤੇ ਇਨਾਂ`ਬਣਾਉਟੀ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਤੁਸੱਲ) ਨਹੀ”
ਹੈਦੀ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਜਥੇਬੰਦ ਕਸਰਤ, ਖੇਡਾਂ,
ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੋਰ ਕੌਮ ਲਈ ਟਾਕਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।
ਵਿਚ ਪਿੰਗਾਜ਼ੋਰੀ ਦੀ ਮੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਪਰ ਬਣੀ ਮਰਯਾਦਾ ਤੇ
ਦਰਜਨਾਂ ਹੀ ਨੇਮ ਭਿਆਨਕ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਾਂ ਕਾਬੂ ਵਿਚ
ਰਖਦੇ ਹਨ । ਕੱ
ਚਰਚਾ ਤੇ
ਜਦ ਕੋਈ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਲੋ ਕੰਮ ਜਾਂ ਨੌਕਰੀ
ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭੀ “ਪ੍ਰਹਿਲੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਤੇ ਪੈ ਜਾਣ'
ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਲੌੜ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਭਾਵ ਹੋਰ ਸੁਧਰੇ ਚੋਏ ਤੇ
ਸਭਯ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਉਹ ਸੰਸਥਾ ਵਿਚ ਉੱਚ ਪੁਦਫ ਲਈ
ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਰ- ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰ
ਸਫਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਆਪਣੀ ਖੇੜੀ
(ਫਾਰਮ) ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਤੱਤਾਂ, ਕੀੜਿਆਂ ਮਕੌੜਿਆਂ, ਤੇ- ਜੀਵ
ਜੋਤੂਆਂ ਨਾਲ ਘੁਲਣਾ ਹੈ । ਮੇਲਿਆਂ ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿਚ
ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਉਪਜ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦੁ:
ਤਰਕਸ਼ੀਲ/' 93/ਮਈ/ਜੂਨ/8
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭੁ ਰ੍੍
ਟਾਕਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, ਜਦ ਤੁਹਾਡਾ ਦੋ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਬੱਚਾ
ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਠਾਹ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਚਾਰ
ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਹੋ ਖਡੋਣਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਦੂਕ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਲਾਉੱਦਾ
ਹੈ, ਜਾਂ ਨੋ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਹੋ ਮਾਰ-ਧਾੜ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ
ਅਨੰਦ ਲੈਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ_ਧਿੰਗਾ-ਜ਼ੋਰੀ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸ
ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਜਰ੍ਹਰੀ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਚੰਗਾ ਸੁਚੱਜਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ।
ਮੇਰਾ ਇਹ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਵੀ ਨਹੀ”
ਕਿ ਤੁਸੀ" ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਅਸਾਧਾਰਨ ਕਮੀਨਾ
ਵਰਤਾਉ ਕਰਨ ਦੇਵੋ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਉਸ ਉਮਰ
ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲੋ” ਵਧੇਰੇ ਪਿੰਗਾਜ਼ੋਰੀ ਤ ਮਾਰ ਕੁਟਾਈ ਕਰਦੇ
ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਸੀ' ਚੁੱਪ ਕਰ ਰਹੋਂ, ਕੁਫ਼ੂ ਸੋਚੋਂ ਹੀ ਨਾ । ਅੱਤ ਦੀ
`ਜਿੰਗਾਂਜੋਰੀ ਰੌਰਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ । ਜੇ ਇਹ ਸੌਖੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀ
ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਹੋਰ ਡ੍ਰੰਘੇ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ।
ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਬੋਲ:- _ਕਦੀ ਕਦੀ ਤਿੰਨ, ਵਧੇਰੇ ਚਾਰ,
ਵਰਿਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵ-
ਸਥਾ ਵਿਚ ਦੀ ਲੰਘਦੇ ਹਨ । ਉਹ ਹਾਸੇ ਮਖੋਲ ਵਿਚ ਇਕ
ਦੂਜੇ ਦੀ ਨਿਰਾਦਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ।
ਫੋਰ ਆਪਣੇ _ਆਪ ਨੂੰ ਬੜੇ -ਦਲੋਰ ਤੇ ਮਖੋਲੀਏ
ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭੀ ਸਾਧਾਰਨ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ।
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ” ਚਾਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ
ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਜਿੰਨਾਂ ਚਿਰ ਉਹ ਅੱਤ ਨਹੀਂ” ਚਾ ਲੈਦਾ
ਉਸਨੂੰ ਮੌਜ ਕਰਨ 'ਦੇਵੋ ।
` ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਬੱ-ਚਿਆਂ ਨਾਲ ਰਲਣ ਤੇ
ਖੋਡਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ (ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਭੀ ਹੈ)
ਜਿਵੇ” ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਸਹੁ ਚੁੱਕਣੀ ਤੇ ਗੈਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਿਖ ਹੀ
ਲੈਦੇ ਹਨ । ਇਨਾਂ ਦੇ ਅਰਥ.ਜਾਣਨ ਤੋ" ਬਹੁਤ ਪਹਿਲੇ
ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਰਾਰਤ ਭਰੇ ਤੇ
ਭੁੜੇ ਹਨ । ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਦੱਸਣ ਲਈ ਕਿ
ਦੁਨਿਆਵੀ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹ ਸਿਆਣੇ ਹਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬੁਰਾ ਬਣਨ
ਤੱ ਨਹੀ ਡਰਦੇ, ਉਹ ਇਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉ'ਦੇ ਹਨ ।
ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਤਵਾਦੀ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱ-ਚਿਆਂ,
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਭੋਲੇ ਭਾਲੇ ਤੇ ਮਿਠੜੇ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਤੋਂ ਇਹ
ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਰਜੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈਦੀ ਹੈ।
ਕੁਛ ਸੁਣ ਬੜਾ ਧੱਕਾ ਲਗਦਾ ਹੈ । ਚੰਗੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੂੰ
ਅਜਿਹੇ ਵੇਲੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ? ਚੰਗਾ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ
ਨਾ ਉਹ ਝੱਟ ਕਪੜਿਆਂ ਤੋ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਨਾ ਹੀ
ਅਜਿਹਾ ਬਰਤਾਉ ਕਰਨ ਜਿਵੇ `ਬੜੀ ਭਾਰੀ ਖ਼ਾਨਸਿਕ ਸਟ
ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਡਹਪੋਕ ਬੱਚੇ ਤੇ ਇਸਦਾ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਅਸਰ
ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਉਹ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੈਦੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ
ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਭੀ ਡਰਨ ਲਗ ਪੈਦਾ ਹੈ ।
ਪਰ ਬਹੁਤੇ ਬੱਚੇ ਇਹ ਜਾਣ੍ਕੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ
ਧੱਕਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਅੰਦਰੋ ਅੰਦਰ ਮਨ
ਵਿਚ ਹੀ । ਇ”ਾ ਵਿਚੋ ਕੁਝ ਕੁ ਤਾਂ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਇਸ
ਅਵੈੜ-ਪੁਣੇ ਨਾਲ ਤੁਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।- ਦੂਜੇ, ਧਮਕੀਆਂ ਦੇਣ
ਤੇ ਘਰ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਅਵੱਲੇ ਸ਼ਬਦ _ਨਹੀ” ਕਹਿੰਦੇ, ਪਰ
ਬਾਹਰ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਭੈੜੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਕਸਰ ਕਢ
ਲੈਦੇ ਹਨ । ਗੱਲ ਇਤਨੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦਸਦੇ
ਹੋ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਕੁੜ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਸੈਸਾਰ ਦਾ ਅਪਮਾਨ
ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਭਰੀ ਤੋਂਪ ਦੇ ਕੇ
ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਹੈ; 'ਦੇਖੀ', ਇਸ' ਨੂੰ ਚਲਾਈ£ ਨਾ । ' ਦੂਜੇ
ਪਾਸੇ, ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੂੰਗੇ ਬਣ ਕੇ ਇਹ ਕੁਝ
ਸੁਣ ਭੀ ਨੈਹੀਂ ਛਡਣਾ । ਤੁਸੀ" ਉਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਦੱਸ
ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਕੱਹੇ ਸ਼ਬਦ ` ਹ
ਸੁਣਨਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀ ਕਰਦੇ 'ਤੇ ਤੁਸੀ” ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਅੱਗੇ ਤੋ
ਕਦੇ ਉਹ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ੰਬਦ ਨਾ ਵਰਤੇ ।
___ ਡੌਰਾਕਲਪੁਣਾ ਤੇ ਸੈਗਾਅ:- ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ, ਜਿਸਨੂੰ
ਦੋ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤਕ ਦੂਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਕੁੱਦਣ ਦਾ ਬਹੁਤ
ਮੌਕਾ, ਨਹੀ” ਮਿਲਿਆ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖਡਾਉਣੇ ਲਿਜਾਣ
ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਕੋਦੀ ਉਸਨੂੰ ਇਧਰ ਉਪਰ ਧੱਕ ਭੀ ਢਿੰਦਾ ਹੈ |
ਉਹ ਜਿੱਚ ਹੋ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਹਜ ਵੇਰ ਰੋਂਦਾ ਮਾਂ ਵੱਲ
ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੋ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦਾ ਫਿਕਰ ਕਰਨ
ਲਗ ਪੈਣਾ ਮੈਭਵ ਹੈ । ਬਹੁਤ ਵੈਰ ਤਾਂ ਇਹ ਤਰਜ਼ਬਾ ਨਾ
ਜੇ ਉਹ ਹੋਰ ਬੱ-
ਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਖੇਡਦਾ ਰਹੇ_ਡਾਂ ਬਹੁਤ
ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਰੀ ਉਹ ਗੁਸੇ ਵਿਚ ਆਉਣਾ ਤੇ
ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜਨਾ ਸਿਖ ਲਏਗਾ । ਸਿਆਣਪ ਇਜੋ
ਵਿਚ ਹੈ, ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇਸ ਤੇ ਬਹੁੜੀ ਹਮਦਰਦੀ ਤੇ ਚਿੰਤਾ
ਚਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ
ਤਰਕਸ਼ੀਲ/'93 /ਮਈ/ਜੂਨ/ 9
ਨਾ ਦਰਸਾਏ, ਨਾ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜਦੀ ਫਿਰੇ, ਨਾ
`ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਜਰੂਰ ਭਾਈਵਾਲੀ ਪਾਉਣ ਤੇ _ਖਡੌਣੇ ਨਾਲ ਜ਼ਲ
ਕੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਦੱਸੇ, ਸਗੋ ਸਹਿਜ ਭਾ ਉਸਨੂੰ ਜਾਕੇ ਆਪਣਾ
ਖਡੌਣਾ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸੁਝਾਉ ਦੇਵੇ ।
ਇਕ ਪਰਵਾਰ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਜਾਂ ਤੀਜੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਕਦੇ
ਕਦਾਈ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ
ਲਈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਉਮਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ
ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਡੁਟਣਾ ਪਦਾ ਹੈ ।
. ਜੇ ਇਕ ਜਾਬਰ ਬੱਚਾ ਤੁਹਾਂਡੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਹਮੇਸਾਂ ਧੱਕੇ
ਸ਼ਾਹੀ ਤੇ ਦੰਗਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਮੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਬੱਚਾ
` ਤਕੜੇ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਵਧੇਰੇ ਯਰਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ 'ਸਿਆਨੀ ਗੱਲ
ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੋ ਚਾਰ ਮੋਹੀਨੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ
ਥਾਂ ਤੇ ਲੈ ਜਾਵੋ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਮੁੜ ਆਪਣਾ ਹੌਸਲਾ ਬਣਾ
ਤਕੜਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ । ੧
ਜੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਹੋ ਕੇ ਭੀ ਬੱਚਾ ਤੰਗ ਕਰ
ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਝਟ ਕ'ਬੂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਾਲ ਭਲਿਆਈ
` ਕੇਂਦਰ ਜਾਂ ਪਰਵਾਰ ਸਮਾਜਿਕ ਏਜੰਸੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈ ਲੰਣੀ
ਚੌਗੀ ਹੈ ਤਾਕਿ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਵੇ ਕਿ ਬੱਚੇ ਵਿਚ ਕਈ ਨੁਕਸ
ਤਾਂ ਨਹੀ” । ੧
ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਦੋ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦ
ਪਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਗੁੱਡੀਆਂ ਪਟੋਠਿਆਊਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਵੇਖ ਔਖਾ
ਹੋ ਜਾਏ । ਅਜੇ ਘਬਰਾਉਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਨਹੀ” । ਦੋ ਵਰ੍ਹਿਆਂ
ਦੇ ਬੱਚੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ [ਅਤਰ
ਨਹੀ“ ਕਰਦੇ । ਬੱਚਾ ਤਿੰਨ ਕੁ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਹੋ ਕੇ ਆਮ ਤੌਰ
ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਿੰਗ ਸਾਥੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹੀ ਕੰਮ ਵਧਰ ਕਰਨ
ਲਗ ਧੈਦਾ ਹੈ । ਚਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਜਾ ਕ ਇਹ
ਖ਼ਿਆਲ ਹੋਰ ਪੱਕੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਗੁੱਲ ਹੈ ਕਿ
ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਲੜਕਾ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਚ
ਭੀ ਖੋਡੋਗਾ, ਖਾਸ ਕਰ ਜਦ ਉਸਦੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਉਸਦੀ
ਉਮਰ ਦੋਂ ਹਾਣੀ ਮੁੰਡ ਨਹੀ” ਹਨ । ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਘਰ ਘਰ
ਖੋਡਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮੈੜੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਪੁਤ੍ਰ ਬਣ
ਪੋਡਣਾ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ । (੧0
ਜੇ ਤਿੰਨ, ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਵਰਿ੍ਆਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਹਰ
ਡਿਆਂ ਤੋਂ` ਦੂਰੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁਡਣ
ਤੱ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹਮੇਸਾਂ ਖੇਡਦਿਆਂ ਮਾਂ ਜਾਂ ਲੜਕੀ
ਬਣ ਬਣ ਬਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਕਰਕ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਬਣਨ ਤੋਂ
: ਹੈ । ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਲ-ਅਗਵਾਈ ਕ ਦਰ ਦੀ ਸਹਾਂ-
ਨ ਮੀ ਲੋੜ ਹੈ । ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਭੀ ਵਧੇਰੇ ਮਿਤ੍ਰਤਾ
ਇਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਕਦੀ ਕਦੀ ਇਸ ਦਾ -ਕਾਰਨ ਮਾਂ
ਤ ਹੁਰ ਵਲੋਂ ਬੁੱਕਲ ਵਿਚ ਲਈ ਰਖਣਾਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਤਰਕਸ਼ੀਲ/'93/ਮਈ/ਜੂਨ/10
ਦੀ ਬਹੂ-ਸੂਰੱਖਿਆਂ ਤ
ਚੱਕ ਵੱਢਣਾ:- ਇਕ ਵਰ ਦੇ ਲਗਪਗ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦਾ
ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ੍ਹ ਤੇ ਚੱਕ ਵਢਣਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਗੱਲ ਹੈ । ਜਦ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੰਦੀਆਂ ਨਿਕਲ ਰਹੀਆ ਹੈਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ
ਚੱਕ ਮਾਰਨੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਜਦ ਉਹ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅਨ-
ਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਇਸ ਕੁਝ ਲਈ ਹੋਰ ਭੀ ਵਧੇਰੇ
ਰੌਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿਚ ਨਾ ਇਹ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ
ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਕ ਵਰ੍ਰ ਤੋ" ਦੋ ਵਰਿਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਦਜੇ
ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੱਕ ਵਢਣ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਿਆਰ ਵਜੋ ਰੋਵੇ ਤੇ
ਭਾਵੇ ਗੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ।
ਦੋ ਢਾਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਪਿਛੋਂ ਇਹ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ
ਬੱਚਾ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਵਾਂਰ ਚੱਕ ਵੱਢਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉੱਜ ਹੋਰ ਕਿਸਤਰਾਂ
ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਜੇ ਉਹ ਆਮ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਿਲਣ.
ਸਾਰ ਹੈ ਪ੍ਰ ਕਦੀ ਕਦੀ ਲੜਾਈ' ਝਗੜੇ ਵਿਚ ਦੰਦੀ ਵੱਡ -
ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਐਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀ" । ਪਰ ਜੇ ਬ
ਉਹ ਤਨਾਉ ਥੇ ਨਾ-ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਿਨਾ
ਕਾਰਨ ਦੇ ਐਵੇਂ ਦੂਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਚੱਕ ਵੱਫ
ਕੁਝ ਖਰਾਬੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ । ਸਾਇਦ ਘ
ਬੜੇ ਜ਼ਬਤ ਤੇ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਦਬਾ ਕੇ ਰਖਿਆ; ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ
ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਤਨਾਉ ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਦੀ ਅ
ਸਥਾ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾਂ ਹੈ । ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਬੱਚਿਅ ਕੀ
ਰਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਿਲਿਆ ੍
ਉਹ ਖਿਆਲ ਕਰਦਾ ਹੈ 'ਕਿ ਉਹ ਬੁੜੇ ਖਤਰਨਾਕ ਹਨ ਤੇ
ਜਿਵੇ" ਉਸਨੂੰ ਧਮਕਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਸਾਇਦ ਘਰ ਵਿਚਿ ਤੂ
ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਈਰਖਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂ ਡਰ ਰੋ
ਰੋਸ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਭੀ ਉਸਦੇ ਆ
ਉਵ ਤੇ ਹਨ । ਜੇ ਨਾਂਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਜ ਸੋਧ੍ੇ ਪਤਾ ਨਹੀ”
ਜਦ ਬਾਲ-ਮਨੌਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸੋਕੇ
ਕਝ ਮਾਵਾਂ ਇਹ ਪੁਛਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਬੁਰੇ ਨੂੰ ਮੋ ਵੀ
ਦੇਦੀ ਫਢੱਣੀ ਜ਼ਾਹੀਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀ“ ।ਮ ਬੱਚਾ ਬਣ ਰਿ
ਨਾਲ ਦੈਦ'ਆਂ ਵੱਢਣ, ਚਪੇੜਾਂ ਮਾਰਨ ਤੇ ਰ ਰਾ
ਦੀ ਲੜਾਈ ਨਾਲੇ ਮਿਤ੍ਰ-ਹਾਕਮ ਬਣ ਕੇ ਉਸੁ ਚੋਗਾ ਵੱ:
ਵਿਚ ਰਖ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਜੇ ਤੁਸੀ ਇਕ ਵਰ੍ਹੇ ਦੂ ਬੱਚੇ ਚ
ਦੰਦੀ ਵੱਢਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਚਪੇੜ ਮਾਰਦੇ ਹੋ ਤੁ ਉਹ ਰੱ
ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਜਾਂ ਖੇਡ ਸਮਝ ਕੇ ਜਾਰੀ ਨ
ਟਸੀ' ਉਲਾਹਮਾ ਦਿੰਦੇ ਲਗਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਹੋਛਾਪਣ ਹਰ
ਉੱਘੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਉ
ਮੁੜ ਦੰਦੀ ਵੱਢਨ ਤੌਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ । ਇਸ
ਜਦ ਤੱਕੋਂ ਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਪ੍ੱਛੂ ਹਟ ਦੱ
ਉਸਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਜਮਕ੩ ਆ
ਨਹੀ" ਕਰਦੀ ਤਾਂ ਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੇਵੇਗੀ 1
ਹੁਤ ਸਮਾਂ
”_ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ
ਲੈਦਾ ਹੈ ਤਾਂ
ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਬੋਲਣ
ਰ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ
ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ `
4
ਦਲ= ਦ=- ---ਦਦਦ= “੮੮੮੮
ਤੀਆਂ
ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ _
ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਅਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੌਚ
ਬਦਲਣਾ ਸੰਭਵ ਨਦੀ” ਹੋ ਸਕਿਆ ਪਰ'ਸਮੇ` ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਿ-
ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲਣ ਤੇ ਦਿਮਾਗ _ਦੇ
ਸੋਚਣ ਢੰਗ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਬਚਪਨ
ਵਿੱਚ ਜਦੋ ਕੋਈ ਬੱਚੇ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਉੱਪਰ ਹਨ੍ਹੰ ਰੇ ਤੋਂ ਡਰਨ
ਦਾ ਭੈਅ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਿਠਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ
ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਰਹੇਗਾ।
ਹਨ੍ਹਰਾ ਕੋਈ ਡਰਾਉਣੀ ਵਸਤੂ ਨਹੀ” ਸਗੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ
ਅਣਹੋਂਦ ਹੈ । ਜਿਹੜੀ ਵਸਤੂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ ਉਨ ਹੇਨ੍ਰ੍ ਰੇ
ਵਿੱਚ'ਵੀ ਹੈ । ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਨ
ਵਿਅਕਤੀ 'ਦੀ ਉਦਾਹੇਰਣ ਦਿੱਤੀ ਜਾ_ਸਕਦੀ ਹੈ । ਅੰਨਾਾਂ
ਵਿਅਕਤੀ ਜਦੋਂ” ਹਨ੍ਹੰ ਰੇ ਵਿੱਚ ਸਫਰ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ,
ਕੋਈ ਡਰ ਜਾਂ ਭੈਅ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹਨ੍ਹੰ ਰੇ
ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ । ਇਸੇ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮ ਦੇ
ਭੁਲੇਖੇ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਪੈੱਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਭੁਲੇਖੇ
` ਹੀ ਅੱਗੇ ਚੱਲਕੇ ਸਾਡੇ ਨਿਰਮੂਲ ਵਹਿਮ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹੁਨ ।
ਸਾਡੇ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਸਾਡੇ ਰੂੜੀ ਵਾਦੀ,
` ਕਲੂਪਨਿਕ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉਪੱਰ ਉਸਰੀ ਹੋਈ
ਹੈ । ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੰਹਿਲੂ ਨਹੀਂ” ਹੁੰਦਾ।
ਵਹਿਮ ਸਾਡੀ ਮਾਨਸਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਨੜੀਜਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।
ਜਦੋ ਅਸੀ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਨਸਿਕ
ਸੈਤੁਲਨ ਬਿਗਾੜ ਬੈਠਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਚਿੱਤਰ-
ਪਟ ਉੱਪਰ ਅਦਭੁੱਤ ਤੇ [ਗੈਰ-ਯਥਾਰਥਕ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਬਣ-_
ਵੇ ੨! ਘੂ & < .
ਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ
ਸਾਹਮਣੇ ਪਈ ਵਸਤੂ ਆਪਣਾ ਅਕਾਰ ਤੇ ਰੁਪ ਬਦਲਦੀ
ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ । ਇਸੇ ਸਮੇ ਹੀ` ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ
ਡਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਹੋ ਸਮਾਂ ਹੌਦਾ ਹੈ ਜਢੋੱ,
ਅਸੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਬਦਲਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ,
ਕਾਲਪਨਿਕ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਯਥਾਰਥਕ (ਭੂਤ, ਚੁੜੇਲ ਆਦਿ)
ਵਸਤੂ ਦਾ ਨਾਂ ਦੇ ਢਿੰਦੇ,ਹਾਂ । ਪਰ ਵਾਸਤਵ `ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ
ਹਨੋਰਾ ਸਾਡੇ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ
ਕਿਵ” !
- ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਰੀਫ ਐਮ. ਏ-
ਨਹੀ” ਹੁੰਦਾ । ਇਹੋ ਸਾਡੇ ਮਨ ਦਾ ਡਰ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ
ਭੁਲੇਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਡਾ ਵਹਿਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ
ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਦੀ ਜਿਹੀ ਉਦਾਹਰਣ
ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਝਾੜਾਂ ਦੇ ਵੀ
ਭੂਤ ਵਿਖਾਈ ਦੇਦੇ ਹਨ । ਝਾੜ ਵਾਸਤਵ ਵਸਤੂ ਹੈ ਪਰ
. ਭੂਤ ਸਾਡੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸਬੈਧ ਸਾਡੇ ਡਰ
ਨੋ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਅਜਿਹੇ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ
ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਵਧੇਰੇ ਵਿਗਿਆਨਕ, ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਅਤੇ ਤਰ-
ਕਸੈਗਤ ਹੋਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ । ਰ੍
ਜੇ-ਕਰ ਅਸੀਂ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਬੰਨ੍ਹ
ਨੰਗੇ ਪੈਰੀ` ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਈਏ ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਸਾਡੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਕੋਈ
ਡੱਕਾ ਜਾਂ ਰੱਸੀ ਆਦਿ ਛੂਹ ਜਾਵੇ । ਉਸ-ਸਮੇ' ਅਸੀਂ` ਇੱਕ
ਦਮ ਰੁੱਕਕੇ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਉਪਰ ਵੱਲ ਚੁੱਕਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ
ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੰਬਣੀ ਜਿਹੀ ਚੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । -ਪਰ ਕੁਝ
ਹੀ ਸਮੇਂ ਪਿਛੋ" ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.
ਅਸੀ ਅਗਾਂਹ ਤੁਰ ਪੈਦੇ ਹਾਂ । ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ
ਅਜਿਹਾ ਕਿਉ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ? ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ
ਕਿ ਅਸੀ” ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸਫਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਉਦੋਂ
ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਡਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਪਰੋਖ ਰੂਪ
ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਹਨ ਰੇ ਵਿੱਚਲੇ ਅਨੇਕਾਂ
ਹੀ ਡਰ[ਭੁਲੇਖੇ[ਸਵੈ-ਚਲਿਤ ਸਾੜੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਸਤਿਹ ਉੱਪਰ
ਉਤੱਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਜਦੋ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਮੌਕਾ ਆਉਦਾ
ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਅਚੇਤ-ਹਿੱਸਾ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਕਰ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਵਿਸ ਡਰ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਮਾਨਸਿਕ ਸੈਤਲਨ
ਬਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਸਥਿਤੀ ' ਵਿੱਚ ਅਸੀ” ਤੇ ਨੂੰ
ਦਿਮਾਗੀ ਭੁਲੇਖੇ ਕਾਰਨ ਸੱਪ ਜਾਂ ਇ
ਵਸਤੂ ਸਮਝ ਬੈਠਦੇ ਰਾਂ । ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਸੀ“ ਆਪਣਾ ਪੈਰ
ਉਤਾਂਹ ਨੰ ਚੁੱਕ ਲੈਦੇ ਹਾਂ । ਅਸੀ" ਆਪਣੇ ਦੈਨਿਕ ਜੀਵਨ
ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਨੂੰ ਭੈਅ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਕਈ ਵਾਰੀ
ਇਸਦੇ ਕਾਰਜ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਭਿਆਨਕ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਇਹੋ ਡਰ
ਸਾਡ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਅਚੋਤ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚਜਮ੍ਰਾਂ ਹੋਇਆ ਹ੍ਰੈਦਾ ਹੈ ।
ਡਰਕਸ਼ੀਲ/ 93/ਮਈ/ਜੂਨ/11
੪
ਕੋਈ ਹੋਰ ਭੈਅ ਵਾਲੀ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਦਿਨ) ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਕਾਰਜ ਤੋਂ” ਬਚਣਾ
ਸੈਭਵ੍ ਹੈ ਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਅਣਹਾਂ ਦ ਵਿੱਚ,ਅਸੈਭਵ ਹੈਦਾ ਹੈ _
। ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀ” ਰੱਸੀ ਜਾਂ ਡੱਕੇ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖੇ
ਨਾਲ ਕੁਝ ਅਗਿਆਤ ਪਰ ਡਰ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਸਮਝ ਬੈਠਦੇ `
ਹਾਂ । ਇਸੇ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ੍ਹੰ ਰੇ ਵਿੱਚ ਸਫਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਅਸੀ”
ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਪਰ ਵੱਧ ਦਬਾਉ ਪਾਉ'ਦੇਂ ਹਾਂ । ਅਜਿਹਾ
ਅਸੀ ਦੂਰ ਦੂਰ-ਤੱਕ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਾਂ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ
ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆੰ ਪੁਤਲੀਆਂ ਜਲਦੀ ' ਹੀ
ਥੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦੂਰ ਪਈ ਵਸਤੂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ
ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰਪਟ [ਰੈਟੀਨਾ | ਉਪਰ ਠੀਕ ਨਹੀ
ਬਣਦਾ । ਕਈ ਬਾਰੀ ਚਿੱਤਰਪਟ ਤੋ ਦੂਰ, ਜਾਂ ਨੌੜੇ ਬਣਨ
ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਅਸਲ ਵਸਤੂ ਛੌਂਟੀ, ਵੱਡੀ ਜਾਂ ਕਦੀ ਅਲੋਪ ਹੋ
ਗਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਇਸ਼ ਦਾ ਕਾਰੰਨ ਸੁਚੇਤ ਮਨ ਉਪਰ ਵਾਧੂ
ਦਬਾਉ ਅਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਪੁਤੌਲੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਲਦੀ ਥੱਕਣਾ ਹੁੰਦਾ
_ਹੈ। ਇਸ ਤਣਾਉ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਸਾਡੇ ਮਾਨਸਿਕ ਵਰਤਾਰੇ
ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਮਨ
” ਵਿੱਚ ਡਰ ਦੀ _ਭਾਵਨਾ ਉਤੇਜਿਤ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ
ਦਿਮਾਗੀ ਭੁਲੇਖੋ ਉਤਪਨ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਜੇ-ਕੌਰ ਅਸੀ" ਕਿਸੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਜਾਂ ਮੜ੍ਹੀਆਂ ਕੋਲੋ”
ਦੀ ਹਨ੍ਹੰ ਰੇ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਰਹੇ ਹੋਈਏ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ
_ ਅਜੀਬ ਹੀ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਸਾਡਾਂ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ
ਕਿਸੇ ਅਜੀਬ ਕਿਸਮ ਦੀ ਅਵਾਜ ਸੁਣਨ, ਜਾਂ ਖੜਕਾ ਹੋਣ
ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰਾਉਣੀ _ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਤੋਂ -ਕੇ ਦਰਿਤ
ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੇ ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਧਰ ਤੋ ਪਰਖ਼
ਕਰੀਏ ਤਾੰ ਮਾਮਲਾ ਸਾਰਾ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ
ਹਾਂ ਕਿ ਕਬਰਸਤਾਨ ਸਾਡੀ ਰਹਾਇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਕਾਫੀ .ਦੂਰ ਪਾਏ
ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਾਨ ਏਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਗੌਰ ਵੀ
ਭੁੰਅ ਵਾਲਾ ਫੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ _ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਨਾਂ ਥਾਵਾਂ
ਉਪਰ ਸਾਡਾ ਆਮ ਆਉਣਾ ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ । ਕਿਸੇ
ਮੰਤ ਦੀ ਘੜੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ,ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ
ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁਦਰਤੀ
ਉਦਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿੱਚ
ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਸ਼ਰਨ ਲੈਦੇ ਹਨ । ਇਥੋ ਮਨੁੱਖੀ
ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
ਹਾਂ ਅਜਿਹੀ
ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀ ਮੜ੍ਹੀਆਂ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੁੰ” ਲੰਘਦੇ' ਸਮੇ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ` ਮਹਿਸਸ
ਕਰਦੇ ਹਾਂ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗੀ ਭੁਲੇ-
`_ਖਿਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਾਰਨ ਦਿੜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ
ਦਿਮਾਗੀ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਤੋ ਬਚਣਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕਾਫੀ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਹੈਦਾ ਹੈ । ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ
ਲਈ ਟਾਰਚ ਦੀ ਦਾਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਵਰਤ ਕਰਨ
ਨਾਲ, ਸਾਡੇ ਵਾਧੂ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਉ ਖੜ੍ਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।
ਜੇ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਸ'ਡੇ ਪਾਸ ਟਾਰਚ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ
-ਦਿਮਾਗ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਕੇਂ ਢਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ |
ਇੱਕਲਿਆਂ ਸਫਰ ਕਰਦਿਆਂ ਗ਼ੀਤ ਆਦਿ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ
ਅਸੀ” ਵਾਧੂ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦੇ ਹਂ। ਅਸਲ` ਵਿੱਚ `
. ਝਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੂਲ-ਸੋਚ ਹੀ ਬਚਪਨ _ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨੂਲ
ਪੱਧਰ ਉਤੇਉਸਾਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਅਜਿਹੀ ਸੋਚ ਹੀ ਸਾਨ
ਸੱਚ ਦਾ ਮਾਰਗ ਵਿਖ; ਸਕਦੀ ਹੈ । ਰ੍ %
ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ? ” ਰ
ਅੱਜ ਕੱਲ ਬਾਂਦਰਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਬਣਦੇ ਨਜਰ ਕਿਉਂ ਆਉਦੇ ?
ਰ੍ ਆਉਣ ਵਾਂਲੇ ਸਮੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ
ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਵੇਗਾ ?
ਹੋਰ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ _ਜੀਵ-ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਨ
ਕਿਉ ਹੋਇਆ ? ਕਿਵੇ ਹੋਇਆ ?
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਵਾਬ
ਜਾਣਨ ਲਈਂ ਪੜੋ। _
ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਸਾਇਟੀ £ ਪਜ਼ਾਬ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੁਸਤਕ
ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ 'ਮਨੁੱਖ ਤੱਕ
੮ ਲੇਖਕ--ਰਾਜਪਾਲ
ਕੀਮਤ 15-00ਰੁ
'ਤਰਕਸ਼ੀਲ' ਨੂ ਵੱਧ ਤੋ ਵੱਧ ਹੱਥਾਂ "ਚ 'ਪਹ੍ੋਚਾਉਣ
ਸਾਡਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਫਰਜ ਹੈ ਆਓ! ਇਸ ਚਾਨਣ
ਨੂੰ ਹਰ ਘਰ 'ਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਈ |
ਤਰਕਸ਼ੀਲ/' 93/ਮਈ/ਜੂਠ/ 11.
ਵੀ ੬
ਨੈ ਕੰ
4
_ਭਾਰੜੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਅੰਧਵਿਦਵਾਸ਼
ਰ੍ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦਾ ਰੋਲ :- ਲੋਕ ਦੁਸ਼ਮਣ
___ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਔਧਵਿਸਵਾਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਨੌਕਾਂ ਕੁਰੀ-
ਤੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਦੇਸ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਨੂੰ ਐਧ-
ਵਿਸਵਾਸ਼ ਅਤੇ ਵਹਿਮ-ਭਰਮ ਪੈਦਾ _ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਖ਼ਸ਼ੀਨ
ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅਤਿ- ਕਥਨੀ ਨਹੀ” ਹੋਵੇਗੀ । ਭਾਰਤ
ਵੱਖ ਵੱਖ ਕੌਮਾਂ, ਕੌਮੀਅਤਾਂ, ਅਨੇਕਾਂ ਧਰਮਾਂ ਨਸਲਾਂ, ਜਾਤਾਂ,
ਗੌਤਾਂ, ਫਿਰਕਿਆਂ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ । ਜਿਨਾਂ ਦਾ
ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਕੁੱਝ ਸਾਂਝਾ` ਵੀ _ਹੈ, ਤੇ ' ਵੱਖਰਾਪਣ
ਵੀ । ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਅਤੇ ਜਿਉਣ ਦਾ ਢੰਗ ਇੱਕ
'ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਨਹੀ ਮਿਲਦਾ । ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ .,
ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰਾਂ ਦੇ ਵਹਿਮ ਭਰਮ ਅਤੇ ਔਧਵਿਸਵਾਸ਼
ਮਿਲਦੇ ਹਨ । ਇਸੇ ਕਰਕੈ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿ-
ਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਬਹੁਤ ਪੱਛੜ ਗਿਆ ਹੈ । ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ
ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ
$ ਰਵਿੱਖ ਉਪਰ ਕਾਲੀ ਸ਼ਿਆਹੀ ਫੇਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ।
ਪਿਛੋਕੜ :- ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਹਜਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰਾਜਿਆਂ
ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ, ਆਰੀਅਨਾਂ, ਮੁਗਲਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ, ਬਰਤਾਨਵੀਆਂ
ਅਤੇ ਬਾਹਮਣ-ਵਾਦੀਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਕਰੂਪ-ਪੰਜੇ “ਚ ਜਕੜੀ
`` ਰਰੀ ਹੈ। ਜੀਹਨੇ ਲੱਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ. ਸੁਤੰਤਰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ
ਜਿਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਵਿੱਤਾ । ਏਥੋਂ ਦੇ ਅਮੀਰ.ਖਜਾ-
ਨਿਆਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਤੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ
` ਨੁਕਾਤੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜਾਰ) ਰੱਖਿਆ । ਹਰ ਸਮੇ” ਵੱਖ ਵੱਖ ਕੌਮਾਂ-
ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਦੀ ਬੌਧਿਕਤਾ ਨੂੰ ਕਮਜੋਰ ਕਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਤ੍ਂ ਕਿ
ਲੌਕ ਇਕੱਠੇ ਹੌਕੇ ਇਹਨਾਂ ਧਾੜਵੀਆਂ ਦੇ ਖੋਟੇ ਮਨਸੂਬਿਆਂ
ਦਾ ਪਤਾ ਨਾ ਲਾ ਲੈਣ । ਲੌਕਾਂ ਦੀ ਬੋਧਿਕਤਾ ਨੂੰ ਏਨਾ ਕਮ-
ਜੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ'ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ
_ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ ਕਿ, “ ਗਰੀਬ-ਅਮੀਰ, ਤਕੜਾ-ਮਾੜਾ
ਸਭ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈਨ, ਜਿਸ਼ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਡੋਰ ਕਿਸੇ
ਉਹਲੇ ਬੈਠੀ ਰੈ ਸ਼ੈਅ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੇਹੜੀ ਚਾਹੇ ਜਾਂ
ਅਣਚਾਹੇ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਢਾਹ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਬਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ '
ਮਾ ਜਾਂ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ
000੫4.) ਸੀ. ਹ ਨ
--ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਅਕਲੀਆ
€)
ਤਾਕਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰ- ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ
`ਵਿਗ੍ਰੱਧ ਕਿਵੇੱ,ਸੇਧਤ-ਕਰਦੀਆਂ ਹੈਨ । ਜਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਮੇ”
ਅੰਧਵਿਸਵਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਖੂਬ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । 'ਅਜ਼ਾਦੀ'
'ਮਿਲਣ ਤੋ ਬਾਅਦ ਵੀ ਪ੍ਰਚਾਰ , ਪ੍ਰਸਾਰ,ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਾਧਨਾਂ
ਨੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹੀ ਆਪਣਾ ਰੋਲ
ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਜਿਵੇਂ ਵਰਖਾ ਨਾ ਹੋਣ ਸਮੇ' ਅਤੇ ਕਈ
ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰਨ ਸਮੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਲੌਕ
ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀਹੀਣਤਾ ਅਤੇ
ਲਾਈਲੱਗਤਾ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇਹਨ । ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ
ਵਰਖਾ ਨਾ ਹੋਣ ਸਮੇ' ਗਧੇ-ਗੁਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ; ਜੱਗ ਕਰਨੇ,
ਗੁੱਡੀਆਂ ਸਾੜਨਾ ਅਤੇ ਨਗਨ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੋ“ ਹਲ ਚਲਾ-
ਉਣਾ ਆਦਿ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਖਬਾਰਾਂ
ਜਾਂ ਰਸਾਲਿਆਂ ਰਾਹੀ ਵੱਧ ਤੋ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਲਿਜਾਣ ਦਾ
ਕੁਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ । ਫਿਰ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਕਰਨੁ ਨਾਲ
ਵੀ ਵਰਖਾ ਕਿਉ” ਨਹੀਂ" ਹੁੰਦੀ ? ਜਦੋ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ
ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਵਰਖਾ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਰੇ
ਸਹੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਫਿਰ
ਵੀ ਅਸੀ” ਇਸ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਐਧਵਿਸ-
ਵਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਡੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ
ਦੀਵਾਲੀਆਪਣ ਨਹੀ” ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਹੈ ? ਕੀ ਉਸ ਸਮੇ
ਦੇਵ ਇਦਰ ਨਗਨ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੈਦਾ ਹੈ .?
ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਮਧਿਅਮਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ
ਐਧਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉ' ਨਹੀ' ਨਕਾਰਿਆ। ਸੂਰਜ ਪਿਉ
ਅਤੇ ਚੰਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉਤੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਗਲਤ
ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖੂਬ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ£ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪ੍ਰੰਤੂ ਸਮਾਚਾਰ
ਪਤੱਰ ਇਸ ਦੇ ਸਹੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਾਰੇ ਲਿਖਣ
ਤੋਂ ਸ਼ਰਮਾਉ ਦੇ ਹਨ । ਕੀ ਵਿਗਿ: ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਹੀ
ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਰਾਹੂ-ਕੇਤੂ ਇੱਕ ਮਨਘੜਤ ਕਹਾਣੀ
ਹੈ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਸਮੇ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਪਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਇੱਕ
ਅਐਧਵਿਸਵਾਸ਼ ਅਤੇ ਨਾ ਸਮਝੀ ਹੈ ।
ਰੇਡੀਉ ਅਤੇ ਟੀ. ਵੀ. ਦਾ ਰੋਲ
ਰੇਡੀਓ ਟੈਲੀਵੀਜਨ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪੂਰਾ
ਕੈਟਰੋਲ ਹੈ, ਦੇ
ਅਤੇ ਭੁੱਗਾ ਆਦਿ ਦੇ ਦਿਨ ਪ੍ਰਚਾਰ- ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ
ਅੱਖੀਂ ਘੱਟਾ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ.ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਔਰਤ ਆਪਣੇ
ਪਤੀ ਦੀ .ਲੰਬੇਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਜੇਕਰ_
੍ `ਅਲਿਹਾ ਕਰਨਾ ਸੱਚ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਫਿਰ ਪੁਰਸ਼ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ
ਦੀ ਲੰਬੇਰੀ ਉਮਰ ਹੋਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਿਉ” ਨਹੀ” ਕਰਦਾ ?
ਜਕਰ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵੀਜਨ ਨੂੰ ਪਨਸਾਰੀ ਦੀ ਅਜਿਹੀ
ਦੁਕਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਏ, ਜਿਥੇ ਐਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸਬੋਧਤ ਸਮੁੱ: `
ਗਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅਤਿ-ਕਥਨੀ ਨਹੀ” ।
ਫਿਲਮੀ ਜਗਤ ਦਾ ਰੋਲ _
ਜੇਕਰ ਫਿਲਮੀ ਜਗਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਇਸਨੇ ਤਾਂ
ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਔਧਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਵਹਿਮਾਂ, ਭਰਮਾਂ,
ਪੂਜਾ- ਪਾਠਾਂ, ਜਾਦੂ-ਟੂਣਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਝੂਠੇ ਜਾਲ 'ਚ ਬੁਰੀ
_ ਤਰਾਂ ਉਲਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਕਸਰ ਬਾਕੀ ਨਹੀ” ਛੱਡੀ ।
` ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦੇਣਾ
ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਭੇ'ਟਾ ਚੜ੍ਹਾ ਦੇਣਾ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਨਾ ਮੁਆਫੀ
ਯੋਗ ਅਪਰਾਧ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ । ਕੀ ਅਜਿਹੇ ਭਗਤਾਂ
ਜਾਂ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵੀ- ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਿਆ
ਹੈ ? ਅਰਬਾਂ ਰੁਪਿਆ ਖਰਚ ਕੇ ਸੈਕੜੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅੰਧ-
ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਫਿਲਮਾਂ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ । ਜਿਨਾਂ ਨੰ
ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੌਧਿਕਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਣ ਤੋ` ਫੁੱਲ-ਸਟਾਪ ਲਾ
ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੇਵਤੇ
ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜ਼ਾਣਾ, ਫੁੱਲ ਸੁੱਟਣਾਂ,
ਖ਼ਰ ਚੁੱਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਿੰਦਾ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਜਾਂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਅੱਗੇ `
ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਾਣਾ, ਕਿਸ ਦਾ ਜਾਨੀ ਜਾਂ
ਮਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਜਾਣਾ ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਅਸੰਭਵ ਘਟ-
ਨਾਵਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ । ਜਿਨਾਂ
ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦੂਰ- ਐਦੇਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਦਾ ਵੀ ਵਾਸਤਾ
ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਿਹਾ ਹੋਣਾ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ,
ਲਿਸ, ਹਿ ਦੀ
ਜਹਾਜਾਂ, ਮਜਾਈਲਾਂ, ਬੰਬਾਂ, ਪੁ
(ਆਧੂਨਿਨ
ਦੇ ਰਾਹੀ' ਦੁਰਗਾ-ਪੂਜਾ ਵਾਰੇ, ਨਰਾਤਿਅ, ਕਰੂਆ "੮
`_ ਹਨ । ਅਸੀ” ਇਹ ਪੁਛਣਾ ਚਾਹਾਂਗੇ ਕਿ ਆਤਮਾਂ,
, ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੂੜਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੁੰ:
ਹੋਣ ਦੀ ਅਣਸਰਦੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ । _ ਜੰ
ਦੁਸਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਅੱਜ ਹਥਿਆਰਾਂ. '
ਕੋਈ ਜਰੂਰਤ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ? ਫਿਰ ਕਿਉ” ਆਪਣੇ-ਆਪਨੂੰ
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲਾ` ਮਨੁੱਖ ਪੱਥਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿਰ
ਝੁਕਾਉੱ'ਦਾ ਹੈ ।
ਪੁਨਰ'ਜਨਮ ਦਿੱਕ ਮਨਘੜਤ ਕਹਾਣੀ
ਪੁਨਰ-ਜਨਮ ਵੀ ਇੱਕ ਥੋਥੀ_ ਧਾਰਨਾ ਅਤੇ ਝੂਠੀਆਂ
ਮਨਘੜਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹ । ਇਹਨਾਂ ਘਟੁ-
ਨਾਵਾਂ ਪਿਛੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਦਿਮਾਗ ਕੌਮ ਕਰਦਾ
ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸਹੀ ਹੁੰਦਾ _ਤਾਂ
ਫ਼ਿਰ ਅੱਜ਼ ਜਨ- ਸੈਖਿਆ ਦਿਨ ਦੁਗਣੀ ਰਾਤ ਚੌਗਣੀ ਤਰੱਕੀ ਨ
ਨਾ ਕਰਦੀ । ਕ੍ਝੰ ਪਖੰਡੀ _ਸਾਧ-ਸੈਤ ਅਤੇ ਜਾਦੂ ਟੂਣਿਆਂ
ਵਾਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਰਮ ਪਾਉਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਇੱਕ ਦੀ
_ ਆਤਮਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਜਨੰਮ ਜਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ
ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਉਹ ਅਣਭੋਲ ਲੋਕ! ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤ
ਹੋਣ. ਦੀਆਂ ਝੂਠੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਡੋਬ ਦਿੰਦੇ
ਜਾਂ ਭੂਤ
ਪ੍ਰਤ ਦੇ ਲਈ ਕੋਈ ਹੱਦ ਬੇਦੀ ਨਹੀ” ਹੁੰਦੀ । ਫਿਰ ਕਿਜੇ
ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ, ਚੀਨੀ, ਰੂਸੀ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ
ਵਿਦੇਸੀ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਉ“ 1੧
ਨਹੀ” ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ? ਭਾਰਤ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆਂ ਕੋਈ “
ਭੀ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਮਾਂ- ਪਿਓ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ `ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ
ਵਿਦੇਸੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀ" ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ? ਇਸ
ਸੁਚੇਤ
/
੨੩
“ ੧ 'ਸਪਿੀਿ। ,
- ਸੁਪਨੇ ਭਾਵੇਂ ਕਿਹੋ-ਜਿਹੇ ਭੀ ਹੋਣ, ਸਾਡੇ ਅਮ ਲੋਕ
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵਹਿੰਮ-ਭਰਮ ਹੋਣ ਦੀ
ਕਸੰਟੀ ਤੇ ਰੱਖਕੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ । ਸੁਪਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਚੰਗੇ ਜ਼ਾਂ
ਮਾੜੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ । ਇਹਤਾਂ ਹਰ ਉਸ ਇਨਸਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਏ
ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੁਚੇਤ ਦਿਮਾਗ 'ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਆਪ-
`ਣੀਆਂ ਗਿਆਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਰਾਹੀ" ਕਿਸੇ ਵ) ਕੌਮ ਘਟਨਾਂ ਨੂੰ
ਕਰਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ । ਜੇਹੜੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਮਨੁੱਖ
` ਨਾਲ ਆਮ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਢੰਗ
ਰਾਹੀ ਦਿਮਾਗ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ । ਜਦੋ“
ਰਿ 3/ਮਈ/ਜੂਨ/14
ਮਨੁੱਖ ਸੋੱ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਉਹੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ
<ਅਚੇਤ ਦਿਮਾਗ ਐਦਰ ਹਰਕਤਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਜਿਨਾਂ
ਨੂੰ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਸਧਾਰਨ
ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਹਿਮ ਭਰਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਦੇ ਕੇ ਗੰਲਤ
ਧਾਰਨਾਂ ਬਣਾ ਲੈਦੇ ਹਨ । ਜਿਹੜੇ ਲੌਕ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਜੇਠ ਹਾੜੀ ਦੀਆਂ ਧੁੱਪਾਂ 'ਚ ਸੜਦੇ, ਪੋਹ ਮਾਘ ਦੀਆਂ ਹਨੇ-
ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਦ ਰਾਤਾਂ 'ਚ ਠਰਦੇ ਪਾਂਣੀ ਲਾਉੱਦੇ, ਫਸਲਾਂ
`ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨਾਂ ਮਜਦੂਰਾਂ ਕਿਸ।ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਹ
ਢੱਠੇ-ਝੋਟਿਆਂ, ਉਠਾਂ ਸੱਪਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ
ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਸ਼ੂ _ਉਹਨਾਂ_ਦੇ ਮਗਰ ਪੈ
ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ।-ਖੇਤਾਂ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੋ
ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਦੇ ਜਾਂ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ ਦੇ ਸੁਪਨੇ
ਨਹੀ ਆਉ'ਦੇ । ਇਸ ਤਰਾਂ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਜਾਂ ਕਾਰਾਂ 'ਚ
: ਝੂਟੇ ਲ੍ਰੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਪੁੱਠੇ ਸਿੱਧੇ
ਸੁਪਨੇ ; ਲੀ ਆਉਂਦੇ ।
ਪੇੱਡੂ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਸੈਕਲਪ
ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਭਿਆਨਕ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ
ਐਧਵਿਸਵਾਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵਹਿਮ-ਭਰਮਾਂ ਦੇ ਚੈਗਲ 'ਚ ਫਸਾਉਣ
ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ।. ਜਿੰਨਾਂ ਦਾ
ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਬਰ, ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ, ਗਰੀਬੀ, ਮਹਿੰਗਾਈ, ਬੇਰੁ-
ਜਗਾਰੀ, ਭਰਿਸਟਾਚਾਰ ਨੇ ਲੱਕ ਤੌੜ ਰੱਖਿਆ ਹੈ । ਉਹਨਾਂ
ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਅ ਦੇ ਬੀਮਾਰੀ ਦੀ ਲਪੇਟ 'ਚ ਆ ਜਾਣ ਸਮੇ
ਪੈਸੇ ਦੀ_ਤੈਗੀ ਕਰਕੇ, ਵਧੀਆ ਹਸਪਤਾਲ 'ਚ ਇਲਾਜ ਕਰਾ-
ਉਣ ਦੀ ਵਜਾਏ' ਧਾਗੇ ਤਬੀਤ, ਜਾਂ ਟੂਣੇ ਆਦਿ ਦੀ ਸਹਾ-
ਇਤਾ ਲਈ ਪਖੰਡੀ ਸਿਆਣਿਆਂ ਕੋਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਜੋ
ਮੁਰੀਜ ਨੂੰ ਘਟੀਆ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਖਿਲਾਕੇ `ਹੋਰ ਭੀ
ਭਿਆਨਕ ਬੰਮਾਰੀਆਂ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ।` ਉਸ ਵਕਤ
ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜ਼ਦੋ` ਉਹ ਅੰਤਿਮ ਸਾਹਾਂ
ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਪੇਂਡੂ ਗਰੀਬ ਮਜਦੂਰਾਂ 'ਚ ਇਕ
ਧਾਰਨਾ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਹਜਾਰਾਂ ਮੁਸ਼-
ਕਲਾਂ ਤੋ ਬਾਅਦ ਖਰੀਦੇ ਇੱਕਾ-ਦੂਕਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਗੋਬੀ
ਸਕਤੀ ਤੋਂ” 'ਖੈਰ-ਸੁੱਖ' ਲਈ ਤਾਗੇ ਤਬੀਤ ਗਲਾਂ 'ਚ ਪਾਈ
ਰਖਦੇ ਹਨ.। ਰ੍
ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਦੋਸ਼
ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿਦਿ: ਸਿਸਟਮ ਵੀ ਅੰਧਵਿਸਵਾਸ਼ਾਂ ਤੋ”
ਮੁੱਕਤ ਨਹੀ` । ਬਹੁਤੇ, ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ, ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਧਰਮ
`ਦੋ ਨਾਂ ਤੇ ਕੀਤੀਂ ਗਿਆ .। ਜਿਥੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ 7
ਹਾਸਕ,-ਰੂੜੀਆਂ ਅਤੇ .ਅੰਧਵਿਸਵਾਈ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਦਰ
“ਚ ਪੜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਤਾਂ ਹੀ ਪੜ੍ਹ ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ
ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ'ਹਿੱਸਾ ਖਾਸ ਕਰਕੇਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ,
ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਕਾਫੀ ਹਿੱਸਾ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਰੂੜੀਆਂ ਅਤੇ
ਔਧਵਿਸਵਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀ” ਜ਼ਾ ਸਕਿਆ । ਸੱਚ
ਤਾਂ ਇਹ_ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾਂ ਇਸ ਕਦਰ ਸੁੰਗੜ
ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ
ਵਿਸਲੋਸ਼ਣ 'ਨਹੀ` ਕਰ ਸਕਦੇ । ਇਹਨਾ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ
ਹੱਝ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਿਸਿਟੀਕੌਣ ਅਪਨਾਉਣਾ
ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਈੀ(; 0)
ਸਹਾਇਤਾ
ਭੈਣ ਵੀਰਪਾਲ ਤੇ ਐਡਵੋਕੇਟ ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ
ਵਲੋ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ 'ਚ--100/ਰੁ
ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਜੈਤੋ ਮੈਡੀ--100/ਰ:
ਭੈਣ ਸ਼ਰਨਜੀਤ ਤੇ ਅਸ਼ਵਨੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ
ਖੁਜ਼ੀ 'ਚ ਬਠਿੰਡੇ ਤੋਂ ਇਕ ਪਾਠਕ ਨੇ 100/
ਰੁਪੈ ਸਹਾਇਤਾ ਭੇਜੀ ਹੈ ।
ਲਾਈਫ. ਮੈ" ਬਰ
€ ਪ੍ਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 5/੦ ਸੀ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ
7੮੦ ਕੁਲਾੜ, ਜਿਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ।
6 `ਅਮਰ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ 5/6 ਸ੍ਰੀ ਲਛਮਣ
ਸਿੰਘ 6/6 ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ [ਰਜਿ.]
1051/14 ਫੀਲਡ ਗਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ।
4141. 1... 440 80
"ਨਵ ਜਨਮੇ ਰੱਥ ਨੂੰ ਖੁਲਾ ਚੇਲਿੰਜ
ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਪੈਜ਼ਾਬ
“ਪਿੰਡ ਮਾਨਕਪੁਰ (ਰੋਪੜ) ਵਿਖੇ “ਨਵ ਜ਼ਨਮੇ ਰੱਬ"
ਤਿਲਕ ਨਾਥ ਮਦਨ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਚੋਲਿੰਜ ਕਰਦੀ ਹੇ ਕਿ ਉਹ
ਸੁਸਾਇਟੀ ਵਲੋਂ” ਰੱਖੀਆਂ 3੧ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਨੰ ਨੂੰ
ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ 'ਦਿਖਾਦੂ ਤੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਰੂਪੈਂ ਦਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ,
ਨਹੀ ਚੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਧ ਵਿਸਵਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ
ਦੇਵੇ । ਲਉ.
` ਤਰਕਸ਼ੀਲ/'93 /ਮਈ/ਜੂਨ/15
ਰਾ
ਕੌਣ ਬਦੇਸ਼ੀ
_ [ਹਥਲਾ ਲੇਖ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦੇ
ਗਲੋਟੇ ਨੂੰ ਉਧੇੜਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਇਸ ਵਿਚਲੀ ਐਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
ਹੌਰਨਾਂ ਵੈਨਗੀਆਂ ਦੀ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦੀ ਖਿੱਚੇ ਨੂੰ ਉਧੇੜਨ
`ਚ ਪਾਠਕਾਂ `ਦੀ ਮੱਦਦ ਕਰੇਗੀ]
ਵੱਖ ਵੱਖ `ਵੰਨਗੀਆਂ ਦੇ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤ' ਲੋਕਾਂ ਚ
ਫਿਰਕੂ ਸੋਚ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗੈਰ ਵਿਗਿਆਨਕ `
ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤੁਅੱਸਬਾਂ ਦੀ ਰੱਜ ਕੇ ਵਰਤੋ ਕਰਦੇ ਹਨ.
ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘੇ ਅਤੇ ਮੁੱਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਉਹ ਵਿਚਾਰਾਂ
ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਰਖ ਅਤੇ ਛਾਣਬੀਣ ਤੋਂ
ਘਬਤਾਉ ਦੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਲ ॥ਵਿਚਾਰਾਂ .
ਦੀ ਘੋਖ ਪੜਤਾਲ ਦੇ ਬਜਾਏ ਉਹ 'ਅਜਿਹਾ ਮਹੌਲ “ਅਤੇ
ਸੋਚਣ ਢੰਗ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਕੋਈ ਕਿੰਤੂ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸਨੂੰ ਧੁਰੋਂ
ਆਈ ਸਚਾਈ ਵਜੋ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਣ ।
ਅੱਜ ਹਿੰਦੂ ,ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸੁਤਾਂ ਵਲੋਂ ਮੁਸਲਿਮ ਫਿਰਕੇ
ਖਿਲਾਫ ਅਨੇਕਾਂ ਤੁਅੱਸਬ ਫੈਲਾਏ ਅਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾ
ਰਹੇ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੈਬੋਧ ਹੈ
ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ- ਕਿਸੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਸੌਟੀ ਤੇ ਪੂਰੇ
ਉਤਰਦੇ ਹਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਿਰਕਾਪੁਸਤਾਂ ਵਲੋ” ਜੋਰ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ
ਫੈਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਇਕ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਫਿਰਕੇ ਨਾਲ ਸਬੈਧਿਤ ਲੋਕ ਭਾਰਤੀ ਨਹੀਂ, ਬਦੇਸ਼ੀ ਹਨ ।
ਗੈਰ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਵੈਡ
5 ਮੁਲਕ ਦੇ ਬਸਿੰਦਿਆਂ: ਦੀ ਇਉ” ਬਦੇਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ `
ਭਾਰਤੀਆਂ 'ਚ.ਵੰਡ ਕਰੂਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਆਧਾਰ
ਨਹੀਂ” ਹੈ । ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਰੋਲ ਇਸ ਕਰਕੇ ਬਦੇਸ਼ੀ ਧਰਮ
ਕਰਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਉਸ ਧਰਮ ਨੇ ਅੱਜ ਦੇ
(੬ ਤੱ ਬਾਹਰ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ । ਸਾਰੇ ਹੀ ਧਰਮ ਦੁਨੀਆਂ
ਜ਼ ਕਿਸੇ ਨਾ! ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ. ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸ੍ਰੰਸਾਰ 'ਚ
ਫੈਲ ਹਨ । 7
`ਰੱਲਣਾ ਹੋਵੇਂ
ਗੰ ਜ਼ ਰਹਿੰਦੀ
ਤਾਂ ਯੂਰਪੀਨ £ ਲੌਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਆਪਣੇ
ਹੋਈ ਹੀ ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੈਨਣ ਕਰਕੇ
ਜੋ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦੇ ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਮੁਤਾਬਕ '
ਰੀ 93/ਮਈ/ਜੂਨ/16
? -ਕੌਣ ਭਾਰਤੀ ?
ਰ੍ ਰ੍ ਰ੍ - ਗੁਲਜਾਰ
ਬਦੇਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿਉਕਿ ਯੂਰਪ ਇਸਾਈ ਮੱਤ ਦੀ ਜਨਮ
ਭੂਮੀ ਨਹੀਂ । ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤ
ਤੋ” ਬਾਹਰ ਵਸਦੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੈਧਤ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ
ਮੁਲਕਾਂ ਲਈ ਬਦੇਸ਼ੀ ਹੋਂ ਜਾਣਗੇ । ਇਉ? `ਹੀ ਭਾਰਤ ਤੋ
ਬਾਹਰ ਵਸਦੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੈਭੋਧਿਤ ਲੋਕ ਦਿ ਲੋਕਾਂ
' ਲਈ ਬਦੇਸ਼ੀ ਗਿਣੇ ਜਾਣਗੇ । .
ਅਮਲੀ ਪੱਖੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਦੇਸ਼ੀ ਧਰਮ
ਨਹੀ” `_ ਕਿਹਾ ਜਾ __ਸਕਦਾ ਜਿਹੜਾ _ਕਿਸੇ
ਮੁਲਕ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਧ ਘੁੱਟ ਹਿਸਿੱਆਂ ਵਲੋ ਅਪਣਾ
ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਚਾਹੇ ਉਸ ਧਰਮ. ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਖ਼ੀ ਕੋਈ
ਵੀ ਹੋਵੇ ।
ਦਰਅਸਲ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਇਉ” ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ 'ਬਦੇਸ਼ੀ”
ਧਰਮਾਂ 'ਚ ਖਾਨਾ ਵੰਡ ਅੱਜ ਦੇ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤਾਂ ਦੀ ਘਾੜਤ ਹੈ।
__ ਬੀਤੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦਾ ਸਾਡੇ ਮੁਲਕ ਦੇ
ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਹੋਰਨਾਂ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਰੁਤਬਾ
ਸਥਾਪਤ ਰਿਹਾ ਹੈ:ਇਹੋ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਅਤੇ _`
_ਇਸਦੀਆਂ ਸਿਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ _ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਵਰਗੇ
_ ਮੁਸਲਮ ਫਕੀਰਾਂ ਅਤੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਰਚਦਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ੍
ਵਲੋ ਮੂਰੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ਼ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅਗ
ਬਣਾਇਆ ਗਿਆਂ ।
ਜੇ ਇਸ਼ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲਾਂਭੇ ਛੱਡ ਦਈਏ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ
ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਟੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦਾ ਅਧਾਰ ਕਿੰਨਾਂ ਕ ਵਿਗਿਆ- _
ਨਕ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਸੱਚਾਈ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਾ
ਸਕਦਾ ਕਿ. ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਹੁਤਾ (
ਪੁਰਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਅੱਜ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ
ਫੈਲੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਬਹੁੱਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜਮਾਨੇ ਦੀ `ਗੱਲ ਨਹੀ“ ਇਰ
ਮੁਗਲਾਂ ਦਾਂ ਰਾਜ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ
ਜਿੱਤ ਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਜ ਦਾ ਔਗ ਬਣਾਇਆ ਗਿਅ।
`ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਭਾਰਤ (ਸਮੇਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
`ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਨੌੜੇ ਤੇੜੇ ਅੱਪੜੀਆਂ । ਸੋ` ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ
ਫੈਲਦੀਆਂ ਸੁੰਗੜਦੀਆਂ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਆਰਜੀ ਹੱਦ ਬੰਦੀਆਂ ਰਾਹੀ”
ਕੈਂਟ
੨.
ਉਸ ਜਮਾਨੇ ਦੀ ਵੰਡ ਲਾਗੂ ` ਨਹੀ” ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੀ
ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਹੱਦ ਬੰਦੀਆਂ ਸਥਾਪਤੀ ਤਾੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ
ਜਮਾਨੇ "ਚ ਪੰਜ਼ਾਬੀ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਵੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਲਈ
ਓਨੇ ਹੀ 'ਬਦੇਸ਼ੀ' ਸਨ ਜਿੰਨੇ ਪੈਜਾਬੀ ਅਤੇ ਤੁਰਕ ।
`` ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਚ
ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤਾਂ ਦੇ ਦੂਹਰੇ ਪੈਮਾਨੇ ਹਨ । ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ
_ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇਂ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਜੌਰੇ ਆਪਣਾ
ਰਾਜ਼ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ _ਫੈਲਾਇਆ` ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ 'ਮਹਾਨ
ਸਾਮਰਾਜ' ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ
ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਦੂਸਰੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੇਧਿਤ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ .
ਬਦੇਸ਼ੀ ਧਾੜਵੀ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਦਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਗੁਪਤ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰੈਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜਾਂ
ਦੀਆਂ ਫੈਲੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਮਾਣ ਨਾਲ ਕੀਡਾ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ । ਸਗੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਾਜ
ਫੈਲਾਉਣ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਪਰ` ਦੂਸਰੇ ਧਰਮ,
ਨਾਲ-ਸਬੈਧਤ ਸ਼ਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦਾ ਇਉ” ਫੈਲਣਾ
ਬਦੇਸ਼ੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਬੀਤੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਅੱਜ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ
ਹਿਸਿੱਆਂ ਤੇ ਕਬਜੇ ਲਈ ਹੋਈਆਂ ਟੱਕਰਾਂ ਇਉਂ ਨਹੀ
ਹੋਈਆਂ ਕਿ ਲਕੀਰ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਬਦੇਸ਼ੀ ਮੁਸਲਮ ਸ਼ਾਸ਼ਕ
ਸਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਸਥਾਨਕ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਸ਼ਕ । ਦਿੱਲੀ ਤੇ
ਰਾਜ਼ ਲਈ ਬਾਬਰ ਦੀਆਂ ਟੁਕੱਰਾਂ ਹਿਦੂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸ੍ਬੋਧਤ
ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀ ਸਗੋ ਮੁਸਲਮ ਧਰਮ ਨਾਲ 'ਸਬੈਧਿਤ :
ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ । ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ `ਚ ਦੁਨੀਆਂ
ਭਰ 'ਚ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਸੁੰਗੜਨ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ
ਕਰਕੇ ਵਸੋਂ ਦੇ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਜਾਕੇ ਡੇਫੇ ਜ਼ਮਾ
ਲੈਣ ਦਾ ਅਮਲ ਸੁਭਾਵਕ ਤੌਰ ਤੇ ਚਲਦਾ ਆਇਆ ਹੈ ।
ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਅੱਜ ਕੌਈ ਹਿੱਕ ਠੌਕ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਕਿ '
ਅੱਜ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ_ਕੌਣ ਹਨ ਜਾਂ
ਸਨ ? ਜਾਂ ਕਿ ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਕੌਈ ਹੋੱ'ਦ
ਬਾਕੀ'ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀ”? ਤੁਰਕਾਂ, ਬਲੌਚਾਂ, ਮਖਤੂਨਾਂ ਆਦਿਕ
ਦੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਉਣ ਤੋ” ਪਹਿਲਾਂ ਇਥੋ ਰਹਿੰਦੇ
ਆਰੀਆਂ ਲੌਕ ਵੀ.ਇਸ ਧਰਤੀ ' ਦੇ ਮੂਲੁ ਵਸਨੀਕ ਨਹੀਂ
ਨ
ਸਨ ।
ਸੋ ਵਸੋਂ ਦੀ ਸਥਾਨ ਬਦਲੀ ਜਾਂ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਬਨਣ
ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਦੇਸ਼ੀ ਜਾਂ
ਭਾਰਤੀ ਕਰਾਰ _ਦੇਣ ਦਾ ਅਧਾਰ ਨਹੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ
ਸਕਦਾ 1
ਉਂਹ ਸਭ ਲੋਕ ਜਿੰਨਾਂ ਦਾ ਜੰਚੰਣ ਮਰਨ ਸਦੀਆਂ ਤੱ
ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ-ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਥੋਂ ਦੇ
ਅਰਥਚਾਰੇ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਲਹੂ ਮਾਸ ਨਾਲ -
ਉਸਾਰਿਆ ਨੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਦੇਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦੇਣ ਦਾ
ਅਰਥ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਉਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੁੱਗ ਚ _ਲਿਜਾਣਾ ਹੈ
ਜਦੋ ਜੀਵਨ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ 'ਚ_ ਭਟਕਦੇ ਧਰਤੀ ਦੇ
ਵਾਸੀ ਵਸੀਲਿਆਂ ਦੀ ਖੋਹ ਖਿੰਝ _ਕਰਨ ਤੇ ਧਰਤ ਦੇ ਵੱਖ
6੧
ਵੱਖ ਟੁਕੜਿਆਂ ਤੱ ਇਕ` ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਉਜਾੜਨ ਲਈ ਮਾੜੂ
ਲੜਾਈਆਂ ਲੜਦੇ ਸਨ। _. €
ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਤਿਨ ਨਵੀਆਂ `
ਇਕਾਈਆਂ ਦੇ ੫੩ੇ ' ,
॥ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ :- _
ਪ੍ਰਧਾਨ : ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਲਾਇਬਰੇਰੀਅਨ
ਸ/ਹ/ਸ-ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ [ਸੋਗਰੂਰ]
` ਸਕੱਤਰ : ਡਾ. ਗੁਰਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਨੇੜੇ 1- ਉ- ਉ. ਰ
੧. >. 0. ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ [ਸੈਗਰੂਰ]
2 ਰੇਲ ਕੋਚ ਫੈਕਟਰੀ ਕਪੂਰਥਲਾ :
ਪ੍ਰਧਾਨ : ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ
ਸਕੱਤਰ : ਪਿਰਤਪਾਲ ਸਿੰਘ
3 ਖੰਨਾ
ਪ੍ਰਧਾਨ : ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ
। ੨ 0.-ਦਾਉਦਪੁਰ ` ਤਹਿ: ਸਮਰਾਲਾ
ਜਿਲਾ-ਲੁਧਿਆਣਾ
ਸਕੱਤਰ : ਮਦਨ ਲਾਲ
ਨਵੀ” ਦਾਣਾ ਮੰਡੀ
[ਲੁਧਿਆਣਾ[
ਤਰਕਸ਼ੀਲ/93 /ਮਈ/ਜੂਨ/17
ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸਰਗਰਮੀਆਂ :
ਤਰਕਸ਼ੀਲਾਂ ਦੇ ਮੋਲੋਂ ਹੀ ਮੇਲੇ
ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਨੂੰ ਜੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ
ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਜੋ ਤਰਕਸ਼ੀਲ_ਮੇਲਿਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਕਹਿ
ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਅਤਕਥਨੀ ਨਹੀ” ਹੋਵੇਗੀ । ਭਾਵੇ”
ਇਹ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ
ਹੋਈਆਂ ਪਰੈਤੂ ਦੁਆਬੇ ਵਿਚ ਡਾ. ਕਾਵੂਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ
ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਰਾਜ ਪੱਧਰ ਦਾ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਮੇਲਾ ਰੋਪੜ ਵਿਖੇ
ਉਥੋਂ ਦੀ ਇਕਾਈ ਵਲੋ” ਕਰਵਾਕੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ `
ਪੈਜਾਬ ਵਲੋ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਪੈਰ ਜਮਾਏ
ਹਨ । ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਹੀ ਇਕ ਹੋਰ ਖੇਤਰ ਰੂਪੇਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਵੀ
ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ । ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਖੇਤਰ
ਵਿਚ ਰਾਮਪੁਰਾ, ਬਰਨਾਲਾ, ਧਨੌਲਾ, ਲੱਖਵਾਲੀ, (ਮਟੋਰਡਾ)'
ਭਾਦਸੋ', ਬੈਣਾ ਬੁਲੰਦ [ਭਾਦਸੋਂ], ਪੈਨਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੇ
ਭਾਰੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਮੇਲੇ ਲਾਏ ਗਏ । ਮਾਰਚ ਦੇ ਹੀ ਮਹੀਨੇ
ਵਿਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਜਿਥੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ
ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਾਈ ਗਈ ਉਥੇ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ
ਟਰਿੱਕ] ਮਾਹਰਾਂ ਵਲੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਤੋ” ਇਲਾਵਾ
ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਾਦੂ ਇਕ ਧੋਖਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ
` ਰੈ। ਇਸ ਪਿਛੇ ਕੋਈ ਗੈਬੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀ_ਕੰਮ ਕਰਦੀ ।
ਸੁਸਾਇਟੀ ਵਲੋ' ਸਕੂਲਾਂ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ
ਨੂੰ ਸ਼ਿਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਜ਼ਿਕ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ
ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ । ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੰਗਰੂਰ ਇਕਾਈ. ਵਲੋਂ” ,ਭੂਤਾਂ- -ਪ੍ਰੋਤਾਂ ਹਨ ਜਾਂ
ਨਹੀ” ਤੇ ਬਕਾਇਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਣਵਾਜੀ
ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮੰਡਲ ਤੇ ਸਭ
ਦਿਆਰਥੀ ਇਸਤੇ ਇਕ ਮੱਤ ਹੋਏ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਵੀ
ਨਹੀ ਕੇਵਲ ਕਲਪਿੰਤ'ਭੈਅ ਹੀ ਹੈ । ਰੋਪੜ ਇਕਾਈ ਵਲੋ”
ਤਾਂ ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਹੀ ਜਿਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮਰੀਜਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ
ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਹਿਮਾਚਲ ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਗਰ-
ਮੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਿੱਖੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ । ਰਾਜ ਪੱਧਰ ਦੇ
ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਮਲ ਵਿਚ ਵੀ ਸੈਂਕੜੇ ਦੇ ਕ
ਪੀੜਤ ਪੁੱਜੇ ਹੋਏ
ਵਿ
ਸਨ!
ਰੀਬ ਮਾਨਸਿਕ
“ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੰਜਾਬ ਵਲੋ” ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ
ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੌਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਿਕ
ਬਣਾਉਣ ਹਿੱਤ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖਾ
ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਰਿਹਾਂ ਹੈ । ਪਾਖੋਡੀ ਬਾਬਿਆਂ ਅਤੇ 'ਸਿਆਣਿਆਂ'
ਦੇ ਜਬਰ ਜਿਨਾਹ ਜਿਹੇ ਪਿਨਾਉਣੇ ਕਾਰੇਂ ਵੀ ਨੰਗੇ ਕਰਕੇ
ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਰੋਪੜ ਇਕਾਈ ਪਾਸ
ਪੁਜੀਆਂ ਮਾਸੂਮ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜਤ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਮਾਸੂਮੀ-
ਅਤ ਨਾਲ ਖੇਡੇ ਘਿਨਾਉਣੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ
` ਨੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜੋ ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਇਹਨਾਂ
ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ 'ਸਿਆਣਿਆਂ' ਵਲੋ 'ਭੂਤਾਂ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ' ਦੇ ਕਸਰਾਂ
ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਦੇ ਢਕਵੈਜ ਰਾਹੀ' ਕੀਤੇ- ਗਏ ।
ਰਾਜ ਪੱਧਰ ਦਾ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਮੇਲਾ
ਪਿਛਲੇ `ਦਿਨੀ ਰੋਪੜ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ_ਦੇ
ਗਰਾਉ'ਡ` ਵਿਚ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੰਜਾਬ ਵਲੋ”
ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇਂ ਜਨਪਦਾਤਾ ਡਾ. ਇਬਰਾਹਿਮ. ਟੀ.
ਕਾਵੂਰ ਦੇ ਜਨਮ ਸਬੰਧੀ ਇਕ ਰੋਜਾ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਮੈਲੀ
ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ । ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੂਸਾਇਟੀ ਪੰਜਾਬ ਜੋਕਿ
ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋ” ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ'
ਕੱਢਣ ਲਈ ਅਤੇ ਗੈਰ ਕੁਦਰਤੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹਲ ਲਭਣ
ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ `। ਦੇਵੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ
ਨਕਾਰਦੇ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦਾ ਆਰੈਭ,ਸੰਗੀਤ ਮੰਡਲੀ ਬੋਲਾ ਵਲੋ”
ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
ਲੋਕ ਕਲਾ ਮੰਚ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਦੀ ਟੀਮ ਵਲੋ' ਨਾਂਟਕ 'ਟੋਆ'
ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ । ਜਿਸ ਰਾਹੀ” ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ
ਦੇ ਟੋਏ ਵਿਚ ਡਿਗੇ ਕਰੋੜਾਂ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦ ਜਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ
ਸਰਕਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦਾ ਧੋਖਾ ਨੰਗਾ _ਕੀਤ ਗਿਆ ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹਰਦੀਪ ਜਲੰਧਰੀ ਤੇ ਸੂਬਾ ਮੀਤ
ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਿਸ਼ਨ ਬਰਗਾੜੀ ਵਲੋ” ਜਾਦੂ ਦਾ ਬੇ-ਹੱਦ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼
ਲੀ, !ਸੰਅੰ , ਪੈਰ: ਕੀੜੀ ਗਿਆ 2 ਨਹਾ
ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਸਿਆ ਕਿ ; ਜਾਦੂ ਇਕ ਕਲਾ ਹੈ ।
ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਜੋਤਰ ਮੈਤਰ, ਰਿਧ ਸਿਧੀ ਨਹੀਂ ਹ੍ਦੀ
ਤਰਕਸ਼ੀਲ/'93/ਮਈ/ਜੂਨ/18 ::
ਉੱ
$ [੪
8 ਕੇ
।
ਵਿ ।
ਰੇ ੧
' (0
ਟੀ
, ਨ ੧
_ਸਰਧਾਨਾ, ਡਾ. ਸ਼ਰਮਾ, ਡਾ.
ਸਰਘੀ ਕਲਾ ਕੇਦਰ ਮੋਹਾਲੀ ਵਲੋ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਨਾਟਕ
'ਏਡਜ' ਆ ਰਹੀ ਨਵੀ” ਪਨੀਰੀ ਨੂੰ ਜਾਗਰਤ ਕਰਨ ਲਈ
ਇਕ ਬੇਹੱਦ ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਉਪਰਾਲਾ ਸੀ _। ਇਸ ਨਾਟਕ
ਰਾਹੀ” ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਸਬੈਧੀ ਸਰਕਾਰ ਦੋ ਰੋਲ ਨੂੰ ਬੜੇ ਤਕੜੇ
ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਨੰਗਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । ਉਸ ਤੋ ਬਾਅਦ
ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਨਾਟਕ '......ੜੇ ਦੇਵ
ਪੁਰਸ਼ ਹਾਰ ਗਏ' ਲੌਕ ਕਲਾ ਮੰਚ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ
ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਕਲਾਤਮਿਕ ਢੋਗ ਨਾਲ ਖੇਡਿਆ ।
ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਪਾਖੰਡੀ ਸਾਧਾਂ, ਸੌਤਾਂ, ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਤਾਂਤ-
ਿਕਾਂ ਦੇ ਪਰਦੇ ਫਰੋਲੇ ਗਏ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ
ਉਹ ਕਿਵੇ' ਗਰੀਬ ਤਬਕੇ ਦੇ ਖੂਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਰਹੇ
ਹਨ ਅਤੇ ਲੌਕਾਂ ਦੀ ਅਗਾਂਹ ਵਧਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਧਾਗੇ ਤਵੀਤ
ਵੰਡ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਪਿਛਾਂਹ ਖਿਚ ਰਹੇ ਹਨ । ਇਸ਼ ਤੇ ਬਾਅਦ
ਪੈਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇ ਤੋ ਹੋ ਰਹੇ ਖੂਨੀ ਦੌਰ
ਨੂੰ ਐਕਸ਼ਨ ਗੀਤ ਨਾਟਕ ਰਾਹੀ" 'ਧਰਤੀ_ਪੰਜਾਬ ਦੀ' ਦੇ
ਨਾਂ ਹੇਠ ਬਾਲ ਰੈਗ ਕਲਾ ਮੰਚ ਉਚਾ ਜਟਾਣਾ ਦੇ ਬਲ
ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਬੇਹੱਦ ਕਰੂਣਾਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੋਸ਼ ਕੀਤਾ ।
ਇਹ ਨਾਟਕ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਦੇ ਗੀਤ 'ਮੈਂ ਧਰਤ ਪੈਜਾਬ ਦੀ
ਵੇ ਮੈਂ ਵਸਦੀ ਉਜੜੀ ਗਈ' ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ
ਇਸ ਨਾਟਕ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਿਆ ਤੇ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੇਜਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ।
ਇਸ ਤੌ ਬਾਅਦ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੈਜਾਬ ਦੇ
ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਜਿੰਦਰ ਭਦੌੜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ
ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਪਸਟ ਕੀਤਾ _ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ
ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤ, ਜੰਤਰ-ਮੈਤਰ ਅਤੇ ਗੈਬੀ ਸ਼ਕਤੀ
ਆਦਿ ਨਹੀ” ਹਨ । ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ `ਸੋਚ ਅਪਣਾਉਣ ਤੇ
ਜੋਰ ਦਿਤਾ । ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਹਿਯੋਗੀ-
ਆਂ ਦਾ ਵੀ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਡਾ.
ਸ਼ਸ਼ੀ, ਸ੍ਰੀ ਮੋਹਨ ਲਾਲ
ਪ੍ਰਿਸੀਪਲ ਤੇ ਹੋਰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ । 'ਇਸ ਮੌਕ
ਤੇ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵਲੋਂ ਪੁਸਤਕ ਤੇ ਚਾਰਟ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦਾ
ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ 'ਪ੍ਰਬੈਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ
ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਪੂਰਵਕ ਦੇਖਿਆ । ਸਟੇਜ
ਸਕੱਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਲਵਿੰਦੇਰ
ਬਰਨਾਲਾ ਨੇ ਨਿਭਾਈ ।
ਰੋਪੜ ਯੂਨਿਟ ਵਲੋ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੋਜ ਕੁ ਘੰਟੇ
ਦੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਮੇਲੇ ਦਾ ਲਗਭਗ 3
ਹਜਾਰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਵ ਪੂਰਕ ਢੰਗ ਨਾਲ _
ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ 1 ਰੈ
ਵਲੋਂ :- ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ [ਸਕੱਤਰ]
ਧਨੌਲਾ ਵਿਖੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਮੇਲਾ
ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਤੀ ਬਰਨਾਲਾ ਇਕਾਈ ਵਲੋ”
ਇਸੇ ਸਾਲ ਆਪਣਾ ਦੂਸਰਾ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਮੇਲਾ ਮੰਡੀ ਧਨੌਲਾ
` ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ । ਭਾਅ ਜੀ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਦੇ ਨਾਟਕ
ਤੇ ਇਲਾਵਾ ਜਾਦੂ ਦੇ ਟਰਿਕ ਰਾਮਪੁਰਾ ਦੀ. ਟੀਮ (ਡਾ.
ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜੋਟਾ ਸ਼ਿੰਘ) ਅਤੇ ਬਰਨਾਲਾ ਇਕਾਈ
ਦੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਲੋ' ਦਿਖਾਏ ਗਏ । ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਕੀ
ਹਨ ਅਤੇ ਵਹਿਮ-ਭਰਮ ਕਿਵੇ ਦੁਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਲ 'ਤੇ
_ ਵੱਖ ਵੱਖ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਸੀ ਰਜਿੰਦਰ ਭਦੌੜ, ਬਲਵਿੰਦਰ
ਬਰਨਾਲਾ, ਹਰਚਰਨ ਚੰਨਾ ਨੇ ਚ/ਨਣਾ ਪਾਇਆ। ਤਰਕਸ਼ੀਲ
ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵੀ ਲਾਈ ਗਈ ।
ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜਖਮੀ
ਪ੍ਰਧਾਨ ਇਕਾਈ, ਬਰਨਾਲਾ ।
ਮਟੋਰੜਾ ਵਿਖੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਮੇਲਾ
ਪਟਿਆਲਾ ਜਿਲੇ ਦੀ_ਭਾਦਸੋ' ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ
ਪਿੰਡ ਮਟਰੌੜਾ ਵਿਖੇ ਰਾਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਤਰਕਸ਼ੀਲ
ਪ੍ਰਗਰਾਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । ਭਾਅ ਜੀ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਵਲੋ”
ਆਪਣੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਨਾਟਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ `ਗਏ । ਅਤੇ
ਸੰਪਾਦਕ ਬਲਵਿੰਦਰ ਬਰਨਾਲਾ ਮੁੱਖ ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਪੁਜੇ
ਉਹਨਾਂ ਲੌਕਾਂ ਦੀ ਪੋਜ ਹਜਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ ਜੁੜੀ
ਇਕੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਸੋਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ
ਪਿਛੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਖਾਹਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿਣਾ ਮੁੱਖ
-ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਹਨਾਂ ਖਾਹਿਸਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇਤਰਾਂ
ਨਿਕਾਸ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰਮੁਖਤਾ ਦੇ ਖੋਲ
ਚੋ` ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਮੱਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉ£
ਰਸਰ`__ ਭੂਤਾ ` ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਜੂੰਦੀਆਂ
ਸਗੋਂ ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ _[ਖਾਹਸ਼ਾ _ਦਾ
ਤੀਬਰ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਸੂਬਾ-ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ
ਬਰਗਾੜੀ ਵਲੋਂ ਤੇ ਰਾਮਪੁਹਾ ਇਕਾਈ ਵਲੋ" ਜਾਦੂ ਦੇ ਟਰਿੱਕ
ਦਿਖਾ ਕੇ ਜਿਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੈਜਨ ਕੀਤਾ ਉਥੇ ਦਰਸਾਇਆ
ਕਿ ਜਾਢੂ ਇਕ ਧੋਖੇ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ । । ਪਿੰਡ ਮਫੋਰੜਾ ਦੇ
ਸਰਪਚ ਸ੍ਰ: ਸ਼ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸ੍ਰ: ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ
ਵਲੋ ਸ਼ੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ
ਅਤੇ ਉਥੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ।
ਸਟੇਜ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਜੱਸੀ ਪੇਥਨੀ ਨੇ ਨਿਭਾਈ ।
ਭਰਕਸ਼ੀਲ/93/ਮਦ/ਜੂਨ/19
______------------
ਕੇਸ ਰਿਪੋਰਟ :
ਨਾਗ ਨੇ ਮੈਂ ਡੌਗ ਲਈ
੨ ੨ ੨; ੧ ਰ੍ - &
ਆਨਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ `ਚ ਕੁਝ
ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋ ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਘਟਨਾ _ਵਾਪਰ ਰਹੀ
ਸੀ । ਇਹ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਸੁਣੀਦੇ ਹੈ ਨਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੇਗ
ਗਿਆ ਜ਼ਾਂ 'ਕੀੜਾ ਛੋਹ ਗਿਐ' ਪਰੇਤ੍ਹ ਇਹ ਕਦੇ ਨਹੀ” ਸੀ
ਸੁਣਿਆਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰੋਜ ਹੀ ਸੱਪ ਡੰਗਦਾ ਹੋਵੇ । ਸੁਣਨ ਨੂੰ
ਇਹ ਗੱਲ ਝੂਠ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਵਿ-
ਅਕਤੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਯਕੀਨ ਨਹੀ” ਕਰੇਗਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀ
ਵੀ ਨਹੀ” ਸੀ ਕੀਤਾ । ਭਲਾ ਇਹ ਕਿੰਜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈਕਿ ਕਿਸੇ
ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੱਪ ਲੜੇ । ਇਹ ਘਟਨਾ ਚੇਲਿਆਂ, ਤਾਂਤਰਿਕਾਂ,
ਹਥੌਲਿਆਂ ਦੇ 'ਮਾਹਿਰਾਂ' ਲਈ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਸੀ । ਇੱਕ
ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੱਪ ਡੱਸਦਾ ਸੀ
ਉੱਜ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਖੁਦ ਤਾਂ ਨਹੀ” ਸੀ ਵੇਖਿਆ ਪਰ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਦੇ ਕਹੇ ਤੇ ਯਕੀਨ ਜਰੂਰ ਸੀ ।
ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਜਿਹਾ ਜਰੂਰ ਵਾਪਰਦਾ ਸੀ । ਉਹਦੇ
ਕੋਲ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਬੈਠ ਕੇ ਰਾਖੀ ਕੋਣ ਕਰੇ । ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਨੂੰਹ
ਦੀ ਦਰਦ ਭਰੀ ਆਵਜ਼ ਹੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, 'ਹਾਏ ਨੀ
ਰਾ, ਲੜ ਗਿਐ ਸੱਪ ।” ਫਿਰ ਉਹ ਰੋਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ । ਪਰਿ-
ਵਾਰ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੀ । ਉਹਨਾਂ
ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਪ ਦੇ ਕੱਟ ਜਾਣ ਤੇ ਇਲਾਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਂਦ-
ਜੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਉਹਨਾਂ ਆਪਨਾ ਟੂਣਾਂ- ਟ'ਮਣ'
ਕੀਤਾ ਪ੍ਰੈਤੂ ਸੱਪ ਫਿਰ ਡੱਸ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਦਿਨ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵਾਰ
ਉਹ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਡੱਸਦਾ ਸੀ । ਡੰਗ ਵੀ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਤੇ ਹੀ
ਮਾਰਢਾ ਸੀ ।.ਮਾਂਦਰੀਆਂ ਕੋਲ ਜਾ-ਜਾਂ ਕੇ ਬਥੇਰੀ ਲੁੱਟ ਕਰ-
ਵਾਈ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਫ਼ਿਰ ਉਹਨਾਂ ਚੇਲਿਆਂ ਚਪਟਿਆਂ, ਬਾਬਿ--
ਆਂ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕੀਤਾ ਕਿਉ'ਕਿ ਪਿਡਾਂ ਦੇ ਲੌਕ ਅਜਿਹੀਆਂ
ਅਜੀਬੌ-ਗਰੀਬ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਸਾਧਾਂ` ਸ਼ੰਤਾਂ `ਦੇ
ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਚਾਹੇ ਉੱਥੋਂ ਖੱਜਲੇ-
ਜੇ ਢੀ ਬਰਬਾਦੀ ਤੋ ਸਿਵ ਏ ਕੁਝ ਨਹੀ
ਬਾਬਿਆਂ ਤੋਂ" ਧਾਂਗਾ-ਤਵੀਤ ਲੈ ਕੇ ਆਉ'ਦੇ
ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਜਾਂਦਾ । ਪਰਿਵਾਰ
ਖੁਆਰੀ ਤੋਂ ਪੈ
ਮਿਲਦਾ | ਉਹ
ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੱਪ ਫਿਰ
॥
- ਡਾ ਮੀਤ ਲੁਠੇੜੀ
ਕਸੁਤੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ'ਚ ਫਸ ਗਿਆ ਸੀ । ਡਾਕਟਰ! ਦੀ
ਸਮਝ ਤੋ ਬਾਹਰ ਸੀ । ਸਾਧਾਂ, ਚੇਲਿਆਂ, ਮਾਂਦਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀ
ਜੁਆਬ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ । ਰ
ਸੁਣ-ਸੁਣਾ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ
ਰੋਪੜ ਇਕਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ । ਘਟਨਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ
ਸੁਣਕੇ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਠ ਤੇ ਯਕੀਨ ਨਹੀ ਆਇਆ
। ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਬਰਗਾੜੀ ਲਾਗਲੇ ਪਿੰਡ ਵਾਂਦਰ'ਚ
ਇੱਕ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ ਨੂੰ ਸੱਪ ਡੱਸਣ
ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਫਰਾਡ ਬਾਰੇ ਜਰੂਰ ਪਤਾ_ਸੀ ।
ਸਾਨੂੰ ਯਕੀਨ ਸੀ ਇਸ ਘਟਨਾ ਪਿੱਛੋ ਜਰੂਰ ਹੀ `ਕੋਈ ਰਾਜ਼
ਹੋਵੇਗਾ । ਇਸ ਦਿਲਚਸਪ ਕੋਸ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਲਈ
ਸੁਸਾਸਿਟੀ ਦੀ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰੀ ਟੀਮ ਸਰਗਟਮ ਮੈਂਬਰ ਮੇਜਰ
ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ'ਚ ਸਬੰਧਤ ਪਿੰਡ ਭੇਜੀ ਗਈ ।
।
ਮੱਧਵਰਗੀ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇਕੋ-ਇੱਕ ਮੁਲਾ=
ਜ਼ਮ ਲੜਕੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕ੍ਝ ਮਹੀਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ।
- ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੂੰਹ ਵੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਕੱਲ੍ਹੀ-ਕਾਰੀ ਕੜੀ ਸੀ ।
ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀ” ਸੀ ਲੁਕੋਇਆ । `
ਪਰ ਸਾਡੇ ਪੂੰਜੀਪਤੀ ਕਦਰਾਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ'ਚ ਨੂੰਹ
ਨੂੰ ਤੇਗ ਪ੍ਰੇਸਾਨ ਕਰਨਾ ਆਮ ਗੱਲ ਬਣ ਗਈ ਹੇ । ਸਮਾਜਿਕ
ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਹੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਨੂੰਹ-ਸੱਸ ਦੇ
ਰਿਸ਼ਤੇਂਚ ਅਕਸਰ ਹੀ ਟੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ] ਹੈ । ਨੂੰਹ
ਚਾਹੇ ਦਾਜ'ਚ ਜਿੰਨਾ ਮਰਜੀ ਦਾਜ ਸਰਮਾਇਆ ਲੈ ਆਵੇ,
ਸੱਸ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਤੰਗ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਲਗਦੀ ਹੈ
ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੋਈ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਦਾ 'ਬਦਲਾ'
ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਮੁੰਡਾ ਮੁਲ ਜਮ ਸੀ, ਉਹ ਪਿੰਡੋਂ ਕਾਫ਼ੀ
ਦੂਰ ਸਰਵਿਸ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਿੰਡ ਠਹ੍ਹੀ: ਸੀ
ਸਕਦਾ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਪੜਨੀ ਨੁ (6
ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਰਾਇ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹ ਨੁ; ਵੀ & ਵਸ
ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਨੂੰਹ ਐ ਮੇਰੀ, ਉਹ ਵ) ਹਨ ਹੀ
ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਸੇ
ਸੀਰਨੀਆਂ ਨਾਲ ਲਈ ਐ........ ਉਹਨ ਹਾ ਪਰ
੍ 1 ੩੬ ਖ਼ ਹਲੇ
ਤਰਕਸ਼ੀਲ/'93/ਮਈ/ਜੂਨ/30
- -ਕਡ8-=-<੬੦=੬=--੨---".-ਅਲਲਲ-<੨ ੧ ਲਗ=--ਕਲਕ====-%0,_ _
<ਅ&%੦੦==.-=<--===-ਅਲ==ਅਲ=ਕਲ
.
ਕਿਵੇ ਕਰ ਦਿਆਂ ਤ੍ੰ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਆ ਜਾਇਆ ਕਰ,
_ ਕਿਉ ਧੀਏ ਠੀਕ ਐ ਨਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਇਸ ਰਾਇ ਦੀ
ਅਵੱਗਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਲੜਕਾ ਬਿਲਕੁਲ ਤਿਆਰ ਨਹੀ
ਸੀ । ਉਸਨੇ ਮਜਬੂਰਨ ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੋਨੀ । ਲੜਕਾ ਬਾਹਰ
[44 1 ੮ == ਆ ੯
ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ'ਚ ਲੜਕੇ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੋ
ਭੈਣਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀ ਪਿੰਡ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ । ਲੜਕੇ ਦੀ ਗੇਰਹਾਜਰੀ'
ਚ ਨੂੰਹ ਸੱਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵਿਗੜਣ ਲਗਾ । ਸੱਸ, ਨੂੰਹ ਨੂੰ
ਗੱਲ ਗੱਲ ਤੇ ਟੋਕਦੀ ਉਸ ਦੇ ਕੋਮ ਢ'ਚ ਨੁਕਸ ਕੱਢਦੀ ।
ਇਸ ਕਾਜ'ਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਵਟਾਉਣ
ਲੱਗੀਆਂ । ਨੂੰਹ ਚੁੱਪ ਵੱਟੀ ਰੱਖਦੀ । ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ'ਚ ਸੱਸ
ਦਾ ਰਾਜ ਚਲਦਾ ਸੀ । ਉਹ ਭਲਾ ਕੌਣ ਸੀ ਉਸ਼ਦੀ ਹੁਕਮ
ਅਦੂਲੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ? ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਉਸਦਾ ਜਿਉਣਾ ਦੁੱਭਰ
ਹੈਦਾ ਗਿਆ । ਉਸਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਜਾਣ
ਦੀ ਜ਼ਿਦ ਵੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਮੈਨਿਆ ।
ਇਹਨਾਂ ਹੀ_ਦਿਨਾਂਚ ਉਸਨੂੰ ਸੱਪ ਡੱਸਣ ਵਾਲੀ
ਘਟਨਾ ਵਾਪਰਨ ਲੱਗੀ । ਤਰਕਸੀਲ ਮੈਬਰਾਂ ਤੀ ਉੱਜ ਤੇ `
ਇਹ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਇੱਕ
ਫਰਾਡ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਮਾਨਸਿਕ ਰੌਗੀ ਜਾਂ-ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਘਟਨਾਵਾਂ
ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੰ ਵਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੀਹ ਤੇ ਲਿਆਉਣਾ ਕੋਈ
ਆਸਾਨ ਕੌਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ
ਖਿਆਲ ਸੀ । ਸੱਸ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦੂਹਜ਼ਾ ਰਹੀ, “ਪੁੱਤਰ । ਮੇਰੀ
ਧੀ (ਨੂੰਹ) ਦਾ ਕੂੜ ਕਰੋ. ਜੇਕਰ ਇਹਨੂੰ ਕੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ
ਮੈ ਨੀ“ ਜਿਉਣਾ । ਜਰੂਰ ਸਾਡੇ ਘਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਰੀਕ ਨੇ
ਕੋਈ ਸਿੱਟ ਸਿੱਟੀ ਐ । ਨਹੀ” ਕੀ ਮਜਾਲ ਸੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ` ਰਾਮ
ਨਾ ਆਉਦਾ । ਚੰਦਰਾ ਸੱਪ ਕਾਹਦਾ ਇਹਤਾਂ _ਕੋਈ ਬਲਾ
ਕੜੀ ਮਗਰ ਪਈ ਐ । ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ 'ਚ ਨੂੰਹ
ਨੇ ਢੱਸਿਆ ਕਿ ਰੌਜ਼ਾਨਾ ਹੀ ਇੱਕ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸੱਪ ਉਸਨੂੰ
`ਡੌਜਦਾ ਹੈ ਤੋਂ ਡੱਸਦਾ ਵੀ ਪੈਰ ਤੋ ਹੈ । ਮੈਂ ਬਥੇਰਾ ਖਿਆਲ
ਰੱਖਦੀ ਹਾਂ ਪਰੈਤੂ ਸੱਪ ਦਿਨ'ਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਰੂਰ ਮੈਨੂੰ ਡੱਸਦਾ
ਹੈ । ਮੈ ਹੁਣ ਕਾਸੇ ਜੋਗੀ ਨਹੀ ਰਹੀ। ਕੰਮ ਮੈ ਕਰ ਨੀ
ਸਕਦੀ ਤੇ ਇਧਰੋ” ਮੇਤਾ ਖਹਿੜਾ ਨੀ ਛੱਟ ਰਿਹਾ । ਇਹ
ਕਹਿਕੇ ਉਹ ਰੋਣ ਲੱਗੀ । ਟੀਮ ਨੇ ਇੱਕਲੀ ਨੂੰਹ ਨਾਲ ਗੱਲ
ਬਾਤ ਕਰਨੀ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ । ਉਸਨੂੰ ਵਲ ਫੋਰ ਪਾ ਕੇ ਸਾਰੀ
ਸਥਿਤੀ ਤੋ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ
ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ .ਗਿਆਨ ਹੈ ।
ਉਸਤੋ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤੇ ਉਸਦੀ ਮੱਦਦ
ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾਇਆ ਗਿਆ ।” ਉਸਦੀ ਹਾਲਤ
ਸਬੈਧੀ ਉਸ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਪ੍ਰਗਟਾਉ'ਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ
ਬਦਲਣ ਲਈ ਸਚੋ ਸ਼ੱਤ ਬਿਆਨਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ।
ਕਾਫੀ ਸਮੇ ਬਾਅਦ ਜਦ ਉਸਨੇ ਸਾਫ ਸਾਫ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ
ਦਿੱਤੀ । “ਵੀਰਜੀ, ਤੁਹਾਥੋ' ਕੀ ਲੁਕੋ ਐ, ਮੈਂ _ਮਜਬੂਰਨ ਹੀ
ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ । ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਰਲਕੇ ਮੋਰਾ ਜੀਣਾ
ਦੁੱਭਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਐ । ਜਦੋ” ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਚਾਓ ਦਾ ਹੋਰ
ਕੋਈ ਢੰਗ ਨਾ ਦਿਸਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪੈਰ
`ਤੇ ਸੱਪ ਡੋਗਣ ਦਾ ਢਕੌੱਜ ਰਚਿਆ, ` ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਰੌਲਾ
ਪਾਇਆ । ਅਸਲ 'ਚ ਮੈੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਤੇ ਸੂਈ ਨਾਲ ਜਖਮ
ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ । ਅਜਿਹਾ ਹੋਣ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਵਤੀਰਾ
ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੈ ਰੋਜਾਨਾ ਹੀ ਅਜਿਹਾ
ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਹੁਣ ਇਹ ਮੇਰੀ ਇਸ ਹਾਲਤ ਚੋ”
ਪ੍ਰੋਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ । ਆਪਣੇ ਪੈਰ
ਉੱਪਰ ਕੀਤੇ ਜਖਮ 'ਚ ਸੂਈ ਚੁਭੋ ਮੈ ਸੱਪ ਦੇ ਡਸਣ ਦਾ
ਰੌਲਾ ਪਾ ਦਿਦੀ ਹਾਂ ।' ਉਸਨੇ ਤਰਲਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਆਖਿਆ,
“ਤੁਸੀਇਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸਣਾ, ਮੈ” ਅੱਗੇ
ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਦੇ ਨਹੀ ਕਰਾਂਗੀ ਪਰ ਤੁਸੀ" ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਤੇ
ਤਰਸ ਖਾ ਕੇ ਮੇਰੀ ਮੱਦਦ ਜਰੂਰ ਕਰੋ ।” ਟੀਮ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ
ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦੁਵਾਇਆ ਕਿ ਅੱਗੇ ਤੋ ਕਦੀ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਨੁੰਹ
ਨੂੰ ਸੱਪ ਨਹੀਂ” ਡੱਸੇਗਾ, ਨੂੰਹ ਪ੍ਰਤੀ ਚੰਗਾ ਵਤੀਰਾ ਅਪਨਾਉਣ
ਉਸਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣ ਸਖੋਧੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ
ਨੂੰ ਜੋਰ ਦੇ ਕੇ ਆਖਿਆ ਗਿਆ । ਉਸ ਦਿਨ ਤੋ ਤੇ
ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ 'ਚ ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਵਾਲੀ ਕੇਈ ਘਟਨਾ ਨਹੀ“
ਵਾਪਰੀ ।
ਅਸਲ 'ਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਗਲਤ ਸਮਾਜਿਕ
ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਦੀ ਉਪਜ ਨੇ । ਜਿੰਨਾਂ ਚਿਰ ਇਹ ਤਾਣਾ ਬਾਣਾ _.
ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਉਤਨਾ ਚਿਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਜਾਰੀ
ਰਹਿਣਗੀਆਂ । ਨਵੇ ਨਰੋਏ ਹਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੀ ਸਭ
ਅਲਾਮਤਾਂ ਦਾ ਐਤ ਕਰੇਗੀ ਜੋ ਸਾਡਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ
੨
ਹੈ। ਦਿ
ਤਰਕਸ਼ੀਲ/ 93/ਮਈ/ਜੂਨ/21
ਸੁਕਾ ਨਵਿਰਤੀ
ਸ਼ਕਾ := ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੋਦ ਜਦ ਧਰਤੀ ਦੀ ਇਕ ਖਾਸ਼
ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹੈਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸਮੈਦਰਾਂ ਵਿਚ ਜਵਾਰ ਭਾਟੇ ਆ
ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿਂ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ
ਦਿਮਾਗ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸਤੇ ਅਸਰ
ਕਿਉ!” ਨਹੀ ਪੈਂਦਾ ? `_ ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਮਹਿਰਾਜ(ਬਠਿੰਡਾ)
ਨਵਿਰਤੀ : _ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਅੰਧ ਵਿਸਵਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿ-
ਆਨਕ ਤੌਰ ਤੇ ਠੀਕ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਦਲੀਲਾਂ ਦੇਣ ਦਾ
ਰਿਵਾਜ਼ ਅੱਜ ਕੱਲ ਕਾਫੀ ਚਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਚ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਕਿ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇ ਵਿਚ
ਵਿਗਿਆਨ ਹੀ ਸੱਚ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਕਸਵੱਟੀ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਸੋ ਇਹ ਦਲੀਲ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸੇ ਮਨਸ਼ੇ ਭਾਵ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੇ
ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਘੜੀ ਹੈ ਅਤੇ
ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਈ ਹੈ । ਤੁਸੀ ਚਾਹੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਲ ਵਿਚ
ਸੂਰਜ ਚੰਦ ਦਾ ਮਨੁੱਚੀ ਦਿਮਾਗ ਉਪਰ ਅਸਰ ਬਾਰੇ ਹੀ
ਪੁਛਿਆ ਹੈ ਪਰ ਬਹੁਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਸ ਅਸਰ ਤੋਂ ਭਾਵ
ਜੋਤਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਜ਼ਾਂਦਾ ਮਨੁੱਖ ਉਤੇ ਗ੍ਰਹਿਂ ਦਾ
ਅਸਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਸੋ ਇਸ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਵਿਸਥਾਰ
ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ।
ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਗੁਰੂਤਾ ਥਿੱਚ ਦੀ ਮਾਤਰਾ
ਅਤੇ ਅਸਰ ਦਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਦੇਣ
ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਠੀਕ ਹੈ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ
ਚੋਦ ਸੂਰਜ ਦੀ ਖਿੱਚ ਨਾਲ _ਜਵਾਰ-ਭਾਟੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ
ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਉਤਰਾਅ ਚੜ੍ਹਾਅ ਆਉਦੇ ਹਨ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਵਾਰ-ਭਾਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ
ਛਪੜ ਵਿਚ' ਜਾਂ ਬਾਲਟੀ ਵਿਚ ਪਏ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਜਵਾਰ
` ਡਾਟਾ ਨਹੀ ਆਉਦਾ ਕਿਉਕਿ ਉਸਦੀ ਚੈਨ ਸੂਰਜ ਨਾਲਾ
` ਖਿੱਚ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਹੁਤ ਨਿਗੂਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਦਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ.
ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਚੰਨ ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਐਨੀਂ
ਐਨੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੈਕਿ ਇਸਨੂੰ ਲਗਭਗ ਸਿਫਰ ਹੀ ਕਿਹ_ਜਾਸਕਦਾਹੈ,
` ਦੂਸਰਾ ਇਹ ਜੋ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਲਗਭਗ ਖਿੱਚ ਹੈ ਇਸ'
ਦਾ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ, ਪ੍ਰੀਵਾਰਕ,
ਆਂਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਸਦੀ'
ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ _ਦੇ_ ਸਿਰ ਨੂੰ ਹੱਥ
ਨਾਲ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਖਿੱਚ ਦਿਓ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਉਹ
ਖਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰਹਿਂ ਜਾਂ ਚੈਦ-ਸੂਰਜ ਦੀ ਖਿੱਚ ਤੋਂ ਕਰੋੜਾਂ
ਗੁਣਾ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ
ਤੇ ਕਿੰਨਾਂ ਕੁ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ ।
ਤੀਸਰੀ ਗੱਲ ਇਹ ਨਿਗੂਣੀ ਖਿੱਚ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ,
ਜ਼ਾਤੀ ਤੇ ਹੀ ਹਰ ਸਮੇਂ. ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ । ਸੇ ਇਸਦਾ ਇਕਾ
ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਹੋਣੀ ਤੇ ਕੀ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਅਸਰ ਹੋ
ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸੋਚਿਆਂ ਇਹ ਕਿਵੇ' ਹੋ
ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੰਗਲ, ਬੁੱਧ,
ਸਨੀ, ਜਾਂ ਚੈਦ ਸੂਰਜ ਦੂਖੀ ਕਰ ਛੱਡੇ ਪਰ ਉਸਦਾ ਗੁਆਂਡੀ
ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਉਸੇ ਅਸਮਾਨ ਥੁੱਲੇ ਮੌਜ ਕਰੇ । ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ'
੦ਇਿ
,
2 ਅਬ ੧ ੬ ੭. % ਮਮ _ ਕਿ _ ਆ ਅਪ
< 0੨
੯
<< ੩੪ ੩੨੨ '$.. 3
ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੋ-ਪਾਣੀ ਤੋ“ ਬਿਨਾ ਵੀ ਖੁਸ਼
ਜਿਹੜੇ ਬੱਚੇ ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੇ ਪੂੰਰੀਤਰਾਂ ਨਿਰਭਰ ਹਨ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਾਧੂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀ' ਹੈਦੀ, ਇਥੋਂ
ਤੱਕ _ ਤੀਬਰ ਗਰਮੀ” ਵਿਚ ਵੀ ।_ਅਜਿਹਾ_ਲਾਂਸੈੱਟ
[400੬੧] ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਖੌਜ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ
ਗਿਆ ਹੈ । ਅਜਿਹਾ ਵਿਚਾਰ ਉਸ _ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ
ਉਲਟ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਨਰਸਾਂ ਵਿਚ
ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋ ਤਕਰੀਬਨ 97%
_ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ 63%/, ਨਰਸਾਂ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ
ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੇ ਪੂਰੀਤਰਾਂ ਨਿਰਭਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜੇ ਵਾਧੂ `
ਪਾਣੀ ਨਾ ਪਿਲਾਇਆ ਜਾਵੇਂ ਤ_ਉਹਨਾਂ ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ ਦੀ
ਘਾਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ।
ਇਸ ਖੋਜ ਦਾ ਅਧਾਰ 45_ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ
ਗਿਆ । ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋ ਅੱਧੇ ਬੱਚੇ ਪੂਰੀਤਰਾਂ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਨਿਰ-
-ਭਰ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ
ਰਿਹਾ । ਇਹ ਬਾਲ ਗਰਮ ਖੁਸ਼ਕ ਮੌਸਮ ਵਿਚ(3562 4160]
ਜਿਸ ਵਿਚ 50%6 ਸਠਾਬ ਸੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ । ਉਹਨਾਂ
ਦੇ ਐਦਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤਰਲ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਮਿਕਦਾਰ ਨੂੰ
ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਾਲ ਦੇ ਖੁਰਾਕ ਲੌਣ
(ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਣ) ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਂਅਦ ।
ਜਦੋ ਨਤੀਜੇ ਮਿਲ ਗਏ ਤਾਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਮਾਂ
ਆਠਿਕ ਵਰਤਾਰਾ ਨਹੀ” ?
- ਇਕ ਅਜੂਬਾ ਹੇਰ ਵੀ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ
ਦੂਸ਼ਿਤ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵਧਣ ਫੁੱਲਣ ਦਾ ਵਿਗਿ-
- ਬਲਵਿਦਰ ਬਰਨਾਲਾ
<੩> €> <੨੭ €$ ੯੭ <<੬= 62 <੨੨> 8; <<੭> 0) -<<3> (੭ -<੬੩> 62: -<2>> €੩ <<੩੦> €% “ ੬39੭ (9 <0> €2 <੨੧੩=
ਰੱਥ ਦੀ ਮੰਤ
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਕੇਰਾਂ ਮੈ” ਵੀ,
ਲੱਕੜ ਦਾ ਰੱਬ ਬਣਵਾ ਲਿਆਂ ।
ਗੱਡ ਦਿੱਤਾ ਘਰ ਦੇ ਇਕ ਕੋਨੇ 'ਚ,
ਬੜੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਉਹਨੂੰ ਸਜਾ ਲਿਆ
ਮੈਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਉਸਦੀ,
ਹਰ ਰੋਜ ਉਹਨੂੰ ਨੁਹਾ ਲਿਆ ।
ਕਈ ਦਿਨ ਉਹ ਟੌਹਰ ਨਾਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ
ਇਕ ਦਿਨ ਚੱਕਰ ਉਸਨੂੰ ਆ ਗਿਆ
ਧਰਤੀ ਤੇ ਉਹ ਡਿੱਗ ਪਿਆ
ਅਚਾਨਕ ਡੋਲਾ ਖਾ ਗਿਆ ।
ਮੈਂ ਕਾਰਣ ਲੱਭਨ ਉਸਦੇ ਕੌਲ ਗਿਆ,
ਦੇਖਿਆ ਕਿ-ਉਸਨੂੰ ਸਿਉ'ਕ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ
ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਇਹ ਦੇਖਕੇ,
ਕਿ ਰੱਬ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਉ'ਕ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
ਪਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਛੱਪੜ ਵਿਚ ਕਿਉ” ਨਹੀ” ਆਉਦੇ ਜਾਂ ਘਰੇ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ, ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ, ਸਿਹਤ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੰਦ 1 ੨ ਵਹ ਤੋ ਉ “ਚਿਆਂ ਖ ਆ ਤਣ ਮੇਨੂੰ ਰੱਬ ਤਾਕਤ-ਹੀਣ ਨਜਰ ਆਇਆ
[ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਬੱਚਿਆਂ ਅਦਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੋਂਈ ਘਾਟ ਸਿਉ”
ਬਾਲਟੀ ਵਿਚ ਪਿਆ ਪਾਣੀ ਕਿਉ” ਨਹੀ" ਹਿਲਦਾ ? ਅਸਲ ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ । ਪਰ 01 ਦੱ ਤੇ ਸਿਉਂਕ ਤਾਕਤਵਰ ।
ਵਿਚ ਬ੍ਹਿਮੈਡ ਦੀ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਦੂਸਰੀ ਸ਼ੈਅ ਨੂੰ ਐਮ ਫਲ. ਗਹਿਆੰ ਦੀ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜੀ ਦਾ ਜਦ ਕੋਈ ਅਸਗ _ ੧੧4 [| `_` ਨਹੀ ਪਾਈ ਗਈ ਇਥੋ” ਤੱਕ ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਵੀ । ਇਸ ਲੀ ਸੈ ਤਜਦੀ
ਹੈ (੧ </ ੮ ਹੈ ੨ ਉਰ ੧ ੯ ਉਦੇ ਦੀ 4 9
ਖਿਚਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਖਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਭਾਰ ਦੇ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਰਿ ਰਸ ਦੀ ਹੀ ਸਾਰੀ 1 ਨ ਇਹ ਬੱਚੇ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੇਰੇ ਭਾਰੇ ਅਤੇ ਸਿਹਤ- ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ । ੍ %
ਦਿ ੭ (4 ਨ ॥॥ ੨ ੱਥ 30 ਕੰਨ. ੨੩ ਹ ਰਿ
ਸਿੱਧੋ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਲੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਉਲਟ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਹੋਤੇ ਹੋਵੇਗਾ । ਇਉ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੰ 1 ਪਰ ਉਇ 1 ਰੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਬੱਚੇ ਘੱਟ ਦੁੱਧ ਲੇਦੇ << %-੩> ੭-੩%> ਦ<> <੦-% <<> & ੦੨- % <੩> 6 ੫, ੦੦ & 6੮ <
ਅਨੂਪਾਤ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੇ ਭਾਵ ਜਿੰਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਵਪਾਜ ਵਿੱਚ ਘਾਟਾ ਪੈ ਗਿਆ ਜਾਂ ਘਰ ਦੇ ਦੋ ਜੀਅ ਇਕੱਠੇ __, ._] ਥੈ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਪੀਣਾ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਰਿਹਾ । ਢੋ'ਗੀ
ਅੰ _ &ਰ <੨੩ ੧
ਭਾਰ ਵੱਧ ਹੋਵੇਗਾ ਓਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੀ ਵਿ ਰਿ ਹੀ ਜਮ ਵਹਿ ਦੀ ਸੀ "ਸੰ ॥ ਇਹ ਬੌਜ ਮੈਲ ਨਾ ਆਜਾਦ ਹਸਪਤਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਜੀ
1 7 ਿ ੮ << ਕਵੀ, 1 1 ੩
ਰੋਵੇਗੀ ਪਰ ਜਿਵੇ ਜਿਵੇ" ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੀ ਵਧਦੀ ਲੁਆ ਜਾਵੇ ਹੀ ਰ . ਇਿ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੋਅਇਹ .ਨਭੀਜੈ. ਤੋਂ ਪੁੱਜਿਆ ਗਿਆ .ਕਿ ਰੱ ਲਾ ਕੇ ਮਾਲਾ ਫੇਰਨਾ,
ਪੱ ' ਅਨ < _ ੯ ੨. ਖੁ ਦੋ) 1 ੯
ਜਾਵੇਗੀ ਉਵੇਂ“ ਉਵੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਖਿੱਚ ਪਿ ਰਿ ਜੰ ਹਾ ਕਿ ਇਹ ਖਿੱਚ | ਛਾਤੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੇ ਪੂਰੀਤਰਾਂ ਨਿਰਭਰ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵਾਧੂ ਸਿ ਉਰ 1
ਸਾਧਾਰਣ ਚ 7 ਨ - ੨੫ ਬਿ & ਤੱ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਪਹੁ ੨
ਜਾਵੇਗੀ । ਧਰਤੀ ਸਾਡੇ ਬਹੁਤ ਨੌੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸਦ ਰਿ 02 . ਪਾਣੀ ਬੇਲੌੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਵਾਧੂ ਲਾਭ ਨਹੀ“ਤੇ ਤੂ: ਸਦ
ਤਾਂ ਹਰ ਛੌਟੀ ਵੱਡੀ ਵਸਤੂ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪ੍ਰਤੂ ਲਈ ਅਮਲੀ ਤੌਰ ਤੇ ਲਗਭਗ ਸਿਫਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਜੀ॥, 4 ਦਰ : ਢੰਗ ਰਚਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਬਿੱਚ ਜ਼ ਦੂਰ ਹੋਟ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਤਾਂ ਸਮੂੰਦਰ ਵਰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਦਿਮਾਗੀ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਹੀ ੧੫ ਰਾ ਹੁ ੍ 1 ਜ90180011] ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ--ਬੁੱਧੂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ
8 ਰਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੌ ਵਿਚ ਹੀ ਅਸਰ- ਅੰਦਾਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਹੀਂ' ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਹਾਲਤਨ_ ____ ! ਰਾ ਤ ਆਪਣਾ ਮਤਲਬ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦਾ ।
1 ੨੦ &=। 1 ਡਰ ਹੈ ॥ .[0॥
(2400 ਣੀ ਖਰਬਾੰ ਟਨ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਚੈਨ ਅਤੋਂ ਤੋ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਣ ਦਾ ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀ” ( ਹਲ/' ੧
ਸੇ ਚ ਤਰਕਸ਼ੀਲ/ 9
ਸਸੁੰਦਿਰ ਨ ਬੱਚ ਬਹੁਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਠਦਾ 1 --ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ (ਬਿ
ਤਰਕਸ਼ੀਲ/ ਰੀ 0 ਰ ਲਾਂ
ਕਹਾਣੀ :
ਸਾਰਾ ਟਿੱਬਾ ਚਾਨਣੀਆਂ ਕਨਾਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ
ਸੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਰੰਗ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਸੌਲਦਾਰੀਆਂ,ਅਤਰਾਂ ਫੁਲੋਲਾਂ
ਅਤੇ ਕਿਉੜਿਆਂ ਦੀ ਸੁਗੈਧ । ਪਿਡ ਵੱਲ ਨੂੰ ਕੀਤੇ ਅਣਗਿ-
. ਠਤ ਲਾਉਡ, ਸਪੀਕਰਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ । _ ਤੀਸਰਾ _ਦਿਨ
ਸੀ ਨਹਾ ਧੋਕੇ ਸਾਰਾ ਹੀ ਪਿੰਡ ਟਿੱਬੇ ਤੇ ਆ ਜੁੜਦਾ । ਵਿਰਧ
ਕੀ, ਜਵਾਂਕ ਕੀ ਮਰਦ ਕੀ ਔਰਤਾਂ ਕੀ, ਛੋਟਿਆਂ ਵੱਡਿਆਂ
`ਸਮੇਤ ਹਰ ਕੋਈ ਨਿੱਖਰਿਆ ਨਿੱਖਰਿਆ ਲਗਦਾ ।
ਗਵਾਂਢ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੇ ਵੀ ਤਾਂਤੇ ਬੈਨ ਰੱਖੋ ਸਨ ।
ਟਰਾਲੀਆਂ ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਤੋਂ ਸਮੇਤ ਮਰਦ ਔਰਤਾਂ ਉਤਰਦੇ 1
ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਦੁੱਧ ਦੀ ਬਾਲਟੀ ਹੁੰਦੀ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਡੋਲ । ਕਿਸੇ
ਟਰਾਲੀ ਚੋ" ਲੱਕੜਾਂ ਲਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਕਿਸੇ ਚੋ ਆਟਾ ।
ਦਿਨ ਰਾਤ ਚਾਹ ਉਬਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ । ਖੂਬ _ਲੱਗਰ ਚਲਦਾ
ਤੇ ਘਿਉ ਵਿੱਚ ਭੂਜਕੇ ਜੀਰੇ ਦੀ ਮਹਿਕ ਆਥਨ ਸਵੇਰ ਗੱਪੀ
` ਵੀ ਗੱਪ ਵਾਂਗ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖਿਲਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ।
ਦੁੱਧ ਦੀ ਬਾਲਟੀ ਚੁੱਕੀ ਜਾਂਦੇ ਟਹਿਲੇ ਨੇ ਜਦੋ” ਕਹ)
ਚੁੱਕੀ ਖੜਾ ਦੀਪਾ ਵੇਖਿਆ, ਹੱਸਦੇ ਨੇ ਹਾਕ ਮਾਰੀ । ਕਹਿਣ
ਲੱਗਿਆ ''ਕੁਝ ਆਪਦੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੌਚ ਲਿਆ ਕਰੋ-ਚਿੰਬੜਿ-
` ਆ ਰਹਿਨਾਂ ਅੱਠੋਂ ਪਹਿਰ ਕਹੀ ਨੂੰ । ਆ-ਜਾ-ਹੈਂਦੀਆਂ ਸਫਲ _
ਜਿੰਦਗੀ । ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੋਂ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ
ਕਰਨ ਦਾ । ਦੇਖਲੈ ਸਿੱਧੀ ਸੁਰਗਾਂ ਦੀ ਟਿਕਟ ਮਿਲੂ ।'
ਦੀਪਾ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਜਰੂਰ ਪਰ ਬੋਲਿਆ ਕੁਝ ਨਾ । ਚੁਪ
ਚਾਪ ਉਸ ਜਾਂਦੇ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ । ਅਖੀਰ ਬੂੜ ਬੜਾਇਆ
ਕਿੰਨਾਂ ਕੂ ਚਿਰ ਚੱਲੂ ਸਾਲਾ ਇਹ ਚੱਕਰ ? ਸੁਰਗਾਂ ਦੇ ਲਾਰੇ
ਲਾ ਲਾ ਬਿਹਲੜ ਕਿੰਨ੍ਹਾਂ ਕੂ ਚਿਰ ਅਜੇ ਮਿਹਨਤੀ ਲੌਕਾਂ ਦੇ
ਮੂੰਹਾਂ ਚੋਂ ਖੋਹ ਆਪਦੇ ਢਿਡ ਪਾਈ ਜਾਣਗੇ ।
ਨਾਲ ਹੀ_ਟਹਿਲੇ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਫਿਲਮ ਦੀ ਰੀਲ `
-ਫਾੰਗ ਉਸਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚੋ" ਦੀ ਘੂੰਮ ਗਿਆ । ਯਾਦ ਆਇਆ
ਕਿ ਅਜੇ ਚੌਥੀ ਹੀ ਮੱਸਿਆ ਲੰਘ ਰਹੀ ਸੀ । ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ
ਸੋਵਾਦਾਰਨੀ ਨੂੰ ਛੇੜਣ ਕਰਕੇ ਕਿਵੇ ਉਸਦੇ ਗਲ ਛਿੱਤਰਾੰ
ਆਸੀ। ਅਤੇ ਫੇਰ ਉਹ ਕਿਹੜਾ
ਦਾ ਹਾਰ ਪਾਇਆ ਗਿ
ਜਾਂ ਦੀਵਾਨ ਨਹੀ' ਜਿਥੋਂ ਉਸ ਛਿਤਰ ਨਾਂ
ਇਕਨ-ਜੋੜ ਮੌਲਾ
ਤਰਕਸ਼ੀਲ/'93 /ਮਈ/ਜੂਨ/94
` ਗਿਆਂ । ਕਹਿਣ ਗਿ ਮਨਦੇ ? ਹੁਣ-
6 =
ਲੰਕਾਂ ਦਾ ਜਾਇਆ
ਖਾਧੇ ਹੋਣ।
``` ਅਜੇ ਉਹ ਖੜਾ ਸੋਚੀ ਹੀ ਜਾ `ਰਿਹਾ ਸੀ. ਭਜਿਆ
ਭਜਿਆ ਬਿਲੂ ਆਇਆ । ਰੁਕਦਾ ਹੀ ਬੋਲਿਆ “ਪ੍ਰਧਾਨ
(ਨੋਜਵਾਨ ਸਭਾ) ਨੇ ਸੱਦਿਐ ਬਈ- ਆਜੋ ਹੁਣੀ ।” “ਕਿਥੇ”
ਉਸ ਪੁਛਿਆ ।
“ਬਿੱਕਰ ਦੀ ਬੈਠਕ'ਚ'' ਆਖਦਾ ਬਿੱਲੂ ਅਹੁ ਗਿਆ ।
ਕਹੀ ਦੀਪੇ ਨੇ ਤਿਤਰੂ ਨੂੰ ਫੜਾਈ ਤੇ ਭੱਜਕੇ ਬਿੱਲੂ ਨਾਲ ਜਾ
ਰਲਿਆ । ਨਿੰਮਾਂ ਕੋਲ ਦੀ-ਅਜੇ ਉਹ ਫਿਰਨੀ ਮੁੜੇ ਸੀ ਕਿ
ਉਸਦੀ ਨਿਗ੍ਹਾ ਟਿੱਥੋ ਤੇ ਜਾ ਪਈ । ਔਰਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਤਾਂਤੇ,
ਢੋਲਕ ਛੈਣਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ, ਗੱਵਈਆਂ ਦੀਆਂ ਲੈਆਂ
ਸਮੇਤ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਹਿਕ ਜਿਹੀ 'ਖਿਲਰੀ
ਪਈ ਸੀ ।
ਵੇਖਦੇ ਭਾਂਪਦੇ .ਉਹ ਤੁਰੇ ਗਏ । ਜੈਲਦਾਰਨੀ ਅਤੇ
ਉਸਦੀ ਨੂੰਹ ਉਹਨਾਂ ਕੋ ਕੋਲ ਦੀ ਇੰਜ ਲੌਂਘੀਆਂ, ਤੁਰੀਆਂ ਨਹੀ“
ਜਿਵੇ ਤਰਦੀਆਂ ਜਾਂ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ । ਬਿੱਲ੍ਹ ਦਾ ਹਾਸਾ ਨਿਕਲ
ਛੇਣਿਆੱ'ਚ ਜਾਨ ।”
“ਛੱਡ ਪਰ੍ਹਾਂ ' ਅਜੀਬ ਝਾਕਣੀ ਝਾਕਦਾ ਦੀਪਾ ਬੋਲਿਆ "ਤੇ
ਕੜ੍ਹੀ ਲੈਣੀ ਐ' ਲਾਇਐ ਜ਼ੋਰ ।”
“ਲਾ ਮਾਂ ਨਾ ਜੋਰ ? ' ਔਖ ਜਿਹੀ ਵਿਚ ਬਿੱਲੂ ਨੇ ਕਿਹਾ
ਜਾ ਫੇਰ ਦੇਖ ਲੈ ਪ੍ਰਤਿਆਕੇ । ਸੌਹ ਖਾਣ ਨੂੰ ਵੀ ਇਥੇ
ਤਗੈੜ ਖਾਣਾ ਨਾ ਆਉਣ ਦੇਣ, ਸ਼ਰਤੁ ਲਾਉਨ' ਕਿ ਸ਼ਣੇ
ਸੈਤ ਦੇ ਜ਼ੇ ਇਕ ਵੀ ਬੈਦਾ ਪੈਡਾਲੁ ਰਿ
ਵਚ ਰਹਜੇ-ਜੇ
ਬੋਲਣ ।' ਜੋ ਉਲੂ ਨਾ
ਗੱਲ ਕਰਦੇ ੪੦ ਅਖੀਰ ਬਿੱਕਰ ਦੀ ਬੈਠਕ %
ਗਏ । ਐਦਰ ਵੜੇ ਹੀ ਸਨ, ਤਾਰਾ ਪਰਧਾਨ] ਸੀ ਇਹ
ਲੰਗਿਆ "ਕਿੰਨਾਂ ਚਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੱਚੀ ਝਾਕਦਿ ਨ ਆ
ਬੀ ਜ਼ਾਈ ਦੈ । ਚਾਹ ਅੱਡ ਠੰਡੀ ਜ੍ ਨ 1 ਨ
ਗਲਾਸ। ਪਰ ਕਰਦਾ ਕੀ ਸੀ ਉਥੇ ?” ਰ੍ ਪੋਪ ਚੀ
ਕਰਨਾ ਕੀ ਸੀ ' ਦੀਪੇ ਨੇ ਗਲਾੜ ਚੁਕਦਿਆਂ ਕਿਰ -
-ਹੁਣ ਦੇਖੀ ਪੈਦੀ -
"ਖੜਾ ਬੱਸ ਸ਼ੋਚੀ ਗਿਆ ਕਿ ਲੌਕ ਸਾਡੇਂ ਕਦੋ ਨਿਕਲਣਗੇ
ਇਹ ਸ਼ਾਧਾਂ ਸੂਧਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਚੌ । ਕਦੋਂ ਛੁਟੂ ਖਹਿੜਾ ।”
ਤਾਰਾ_ਹੱਸ ਪਿਆ ਅਤੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਹੀ ਬੋਲਿਆ
ਸੋਚਦਾ ਤਾਂ ਤਰ ਠੀਕ ਹੀ ਸੀ ਪਰ ਇਉ” ਸੋਚਣ ਨਾਲ ਤਾਂ
ਕੀ ਛੁਟਣੈ ਖਹਿੜਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ । ਏਸ ਖਾਤਰ ਤਾਂ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ
ਰੱਲ ਕੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ ।'
ਚਾਹ ਠੰਡੀ'ਹੀ ਸੀ । ਝਟਪੱਟ ਪੀਕੇ ਗਲਾਸ ਦੀਪੇ ਨੂੰ
ਧੋ ਦਿੱਤਾਂ । ਧੌਕੇ ਫੱਟੀ ਤੋ ਜਾ ਰਖਿਆ । ਮੁੜ ਆਕੇ ਜਦੋ
ਬੈਠਾ, ਤਾਰਾ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, “ਗੱਲ ਇਹ _ਐ ਦੋਸਤਾ-
ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਦੀਪੇ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹੈ, ਗੱਲ ਠੀਕ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ
ਐ । ਅੱਜ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਯੁਗ'ਚ ਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੱਖੀ
ਘੱਟਾ ਪਾਕੇ ਪਖੈਡੀ ਇਹ ਸੰਤ ਮਹੰਤ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜੋ ਪਿੰਡ
ਵਰਗਲਾਈ ਫਿਰਨ ਸਮਾਂ ਕਰੂ ਸਾਡੀ ਪੀੜੀ-ਨੂੰ ਮਾਫ ? ਸਾਰਾ
“ਕਸੂਰ ਸਮੋ ਨੇ ਸਾਡੀ ਪੀੜੀ ਸ਼ਿਰ ਹੀ ਮੜਨ੍ਹਾਂ । ਪਤਾ ਵੀ ਐਂ
ਆਪਨੂੰ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਹੋਏ ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਠੱਗਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਿਚ
ਬੜਿਆਂ । ਫਿਰ (ਤਲ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਜੋ ਸਿੱਟਾ, ਸਾਹਮਣੇ ਐਂ
ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ।''
“ਫ਼ੇਰ ਕੋਈ ਅਹੀ ਫ਼ ਗੱਲ ਨੀ, ਤਾਰਾਂ ਆਖੀ ਗਿਆ
ਕਈ _ ਲੋਕਾਂ _ਦੀ _ਹ _ਲੌੜ _ਪੂਰੀ _ਵੀ __ਕਰ
ਜਾਣਗੇ ? ਰੇਹ ਜਾਂ ਤੇਲ ਹੀ_ਸਸ਼ਤਾ ਕਰਵਾ ਦੇਣਗੇ ਜਾਂ
ਮੋਟਰਾਂ ਬਿਨਾਂ ਬਿਜਲੀ ਚੱਲ ਪੈਣਗੀਆਂ ? ਕੱਖ ਨੀ_ਹੌਣਾ
ਇਹੋਂ ਜਿਹਾ ਕੁਝ । ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੱਲੇ ਵਿਹਲਪੁਣੇ ਦਾ ਝੱਸ ਪਾਕੇ
ਔਹ ਜਾਣਗੇ । ਬੱਸ ਔੰਹਤ ਵੀ ਖਤਰਨਾਕ ਗੱਲ-ਐ ਜਿਹੜੀ `
ਔਹ ਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਅਕਲੌ” ਅੰਨੇ ਰਖਣਾ ਹਿੰਮਤ ਜੰਗਲਾਉਣੀ,
ਸਫੈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਮਾਰਨਾ, ਅਗੰਮੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦਾ ਹਊਆ' ਖੜਾ
ਕਰਨਾ, ਸਮਝੋ ਹਜਾਰਾਂ ਹੀ ਨੇ ਇਹੋਂ ਸੰਤ ਮਹੰਤ ਜਿੰਨਾਂ ਲੱਖਾਂ
ਹੀ ਖੈਦੇ ਅਕਲੌਂ' ਅੰਨੇ ਕਰਨ ਦਾ ਠੰਕਾਂ ਲੈ ਰੱਖਿਆ । ਸੋ
ਇਹ ਆਪਣੀ ਨਵੀ ਪੀੜੀ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਬਣਦੈ.........
“ਨਾ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੋਹਣੇ ਨੇ
` ਪੁਛਿਆ ਐਨੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਐਹ ਠੇਕਾ ਦਿੰਦਾ ਕੌਣ ਐ....
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ? ਕੌਣ ਨੇ ਉਹ ਕੁਤੇ ਦੀ ਪੂਛ ਹਰੇ ਰੱ
ਅਕਲੀ ਚ ਮੀਨ ਰਪੋਕੇ ਰਾਜੀ ਐ ? “ਬਹੂਤ ਵਧੀਆ ਗੁੱਲ
ਤਾਰਾ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, ''ਇਹੀ ਐ ਅਸਲ ਉਹ ਘੁੰਡੀ
ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ ਐ::..--ਜਿਹੜੀ । ਠੇਕਾ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ
`ਦਿਉਂ ।”
ਕਿਸ ਦੇਣੈ ਛੋਟੋਂ ਭਾਈ.........ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਜਮਾਤ ਦਿੰਦੀ
ਐ। ਜਿੰਨੇ ਵੱਡੇ ਨਾਉ” ਦਾ ਸੰਤ ਮਹੰਤ-ਉਨਾਂ ਹੀ ਵਡਾ ਰ
ਠੇਕਾ । ਊਂ ਵੀ ਠੇਕਾ ਇਹਨਾ ਨੂੰ ਮਨਾਕੇ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦੈ । ਪੈਸ਼ੇ
ਤਾਂ ਬਈ ਲਓ ਜਿੰਨੇ ਮਰਜੀ, ਪਰ ਲੁੱਟ ਘਸੁੱਟ, ਮੈਘਿਆਈ
ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਹਕੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਲ ਜਗ੍ਹਾਂ ਨਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਝਾਕਣ
ਦੇਣ । ਲੌਕ ਜੇ _ਝਾਕਣ ਵੀ ਤਾਂ ਰਬ ਆਲਾ ਝੁਰਲੂ ਫੇਰ
ਸੋਹਣ ਮਥਾ ਮਲਦਾ ਸੋਚੀ ਪਿਆ ਰਿਹਾ । ਤਾਰਾ
ਆਖੀ ਗਿਆ ਨਹੀ ਫੇਰ ਆਪ ਹੀ ਦਸੋ ਕਿਸੇ -ਵੀ
ਦੀਵਾਨ'ਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਤ ਮਹੰਤ ਨੇ ਕੀਤੋ ਐ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਸਲੇ
ਚੇ ? ਮੰਹਿਗਾਈ ,ਬੇਰੁਜਗਾਰੀ ਲੁਟ ਘਸੁੱਟ ਖੋਹਲੀ ਐ ਕਦੇ
ਹੀ []
`_ਇਕੱਠੈ ਹੀ ਸਾਰੇ ਬੋਲੇ' ਜਮਾਂ ਈ ਨੀ “ਬਸ ਫੋਰ
ਤਾਰਾ ਕਹਿਣ ਲਗਿਆ ''ਸੌ ਹਥ ਰਸਾ ਸਿਰੇਤੇ ਗਠ । ਅਜ
_ਸ਼ਾਡੀ ਪੀੜੀ ਦਾ ਫਰਜ ਬਣਦੈ ਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨਾ ।
ਬਾ-ਹੋਸ਼ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨ ਦਿਮਾਗ ਰੱਖਣ ਦਾ ਅਸੀ _ਵੀ. ਠੇਕਨ
ਲਈਏ ।'
` ਲੈਣਾ ਈ ਪਊ'' ਜਗਾ ਬੋਲਿਆ
ਜਾਣਗੇ-ਇਹਤਾਂ ਅਕਲਾਂ ਤੇ ਪੋਚ ।''
''ਪੇਚਿਆਂ ਦੀ ਕਸਰ ਐ ਅਜੇ” ਬਿਕਰੇ ਕਹਿਣ ਲਗਿਆ
“ਟੇਕਦੇ ਕੋਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਥਾ, ਦੜੇ ਦੇਵਤੇ ਬਹਾਤੇ ਲੌਕਾਂ ਦੇ
ਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ? ਕਮਾਲ ਨਹੀ ਬਟਨ _ਦਬੋ ਪੌਣ
ਦੇਵਤਾਂ ਪੱਖਾ ਝੱਲ ਰਿਹੈ । ਬਟਨ ਦੱਥੋ......... ਅਗਨੀ
ਦੇਵਤਾ ਲਾਹ ਰਿਹੈ ਠੰਡ । ਬਟਨ ਦਬੋ......ਜਲ ਭਗਵਾਨ
ਖਾਲਾਂ ਵਿਚ ਭਜਿਆ ਫਿਰਦੇ । ਬਟਨ ਦਬੋ . ...
ਇਹਨਾਂ ਗਲਾਂ'ਚ ਵੀ ਜੀਤਾ ਬੜਾ ਤਕੜੈ ਗਲਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋ”
ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਸਰ ਬੋਲਿਆ, ਨਾਲੇ ਅਜੇ ਦਸਵੀ'ਚ ਪੜਦੇ ।
`ਪਾਪਾ ਘਚੋਲੇ ਫੇਰੀ
ਬੁਗ੍ਰ ਬੁੜੇ ਨਾਲ ਕੱਲ ਆਢਾ ਬੈਨੀ ਬੈਠਾ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਿਕਾਂ
ਨੇ ਤਾਂ ਪੋਣੇ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਮੀਲੋਂ' ਚੋਦ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ 'ਲਿਆਕੇ ਰੱਖ
ਦਿੱਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ'ਚ । ਤੁਸੀ, ਕਹਿੰਦੇ ਆਖੋ ਤਾਂ ਆਪਣੇ
ਸੰਤ ਸ਼ੁੱਤ ਨੂੰ ਕਿ ਬਿਨਾ ਬੈਦਿਉ' ਸ਼ੋ ਗਜ ਤੋ ਈ ਮੈ ਮਗਵਾਦੇ ।
'ਸ਼ੈਗਤ ਕੀਹਦੀ ਐੱ'' ਤਾਰਾ ਕਹਿਣ ਗਿਆ
ਬਹਿੰਦਾ ਐ ਮਾਸਟਰ ਮੌਤਾ ਸਿਓ“ ਕੋਲ ।”
ਆਖਰ ਕਾਰ ਪੁਛਿਆ ਉਸ ਸਾਰਿਆਂ ਕੋਲੋ “ਕੀ ਗੱਲ ਉਰ
'ਦਿਨ ਰਾਤ
ਤਰਕਸ਼ੀਲ/'93/ਮਈ/ਜੂਨ/95
ਕਾਹਤੋ” ਮੀਟਿੰਗ'ਚ ਨਹੀ ਆਇਆ ?”
“ਲਾਅਮ- ਨੂੰ ਗਿਐ ਬਿਐ'' ਪ੍ਰਗਟ ਬੋਲਿਆ, 'ਉ ਆਖਕੇ
ਗਿਐ ਬਈ ਮੁੜ ਦੁਪਿਹਰ ਤੱਕ ।''
ਉਸੇ ਪਲ ਸਾਹੋ ਸਾਹ ਹੋਇਆ ਗੋਲਾ ਬੈਠਕ 'ਚ ਆ _ਬੜਿਆ
ਕਾਹਲ'ਚ ਕਹਿ ਉਠਿਆ, 'ਉਠੋ ਯਾਰ-ਛੋਤੀ ਕਰੋ । ਸਿੰਗ
ਫਸਾਈ ਬੈਠਾ ਜੀਤਾ ਤਾਂ । ਨਾਲ-ਉਚੋ ਜਿਹੇ ਹੀ ਤਿੰਨ ਕੂ
ਪਾੜੇ, ਐ-ਲਾਅਮ ਦੇ । ਮਜਮਾਂ ਲਾਈ ਬੌਠਾ ਪਿਪਲਾਂ ਹੇਠ ।
ਘੁਸਰ ਮੁਸਰ ਜੀ ਹੁੰਦੀ ਸੁਣੀਐ, ਜੱਭ ਈ ਨਾਂ ਖੜਾ ਹੋ ਜੇ
ਕੋਈ । ਬੁੜਕਕੇ ਜਿਉ” ਹੀ ਜੰਗੇ ਨੇ ਗੈਡਾਸਾ ਚੁੱਕਿਆ, ਤਾਰਾ
ਭੱਜਕੇ ਪੈ ਗਿਆ । ਘੁਰਕਦਿਆਂ ਬੋਲਿਆ “ਸੁਟ ਇਹਨੂੰ-ਚੱਕ
ਲਿਐ ਗੈਡਾਸਾ । ਗੂੰਡੇ ਆਂ ਅਸੀ" ? ਸੱਚ ਹੋਵੇ ਗ਼ੈਡਾਸਿਆਂ
ਦੀ ਲੋੜ ਨੀ ਉਥੇ
ਰੰਡਾਸਾ ਜੱਗੇ ਨੇ ਵਗਾਹ ਮਾਰਿਆ ਪਰਾਂ ।
ਚੁਕਵੇ ਪੈਰੀ ਬੈਠਕ ਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਉਹ ਪਿੱਪਲ ਵੱਲ
ਨੂੰ ਵਧੇ । ਜਾਕੇ ਵੇਖਿਆ ਪਿਪੱਲਾਂ ਹੇਠਲੀ ਚੇਂਕੜੀ' ਤੇ ਖੜੇ
ਜੀਤੇ ਦੁਆਲੇ ਵਾਹਵਾ ਭੀੜ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ । ਭੀੜ 'ਚ ਪਿੰਡ'
ਦੇ ਲੌਕ ਵੀ ਸਨ :..-..--- ਬਾਹਰਲੇ ਲੌਕ _ਵੀ_। ਪੰਡਾਲ
ਵਲੋ“ ਆਕੋ ਵੀ ਟਾਂਵੇ? ਬੰਦੇ ਭੀੜ ਵਿਚ ਜੁੜੀ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ।
ਰੌਲਾ-ਰੱਪਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ' ਪਾਸੋ ਨਹੀ ਸੀ । ਗੱਜ-ਵੱਜ ਕੇ
ਆਖਦਾ ਭਰਾਵੋ, ਸੰਤਾਂ ਮਹੰਤਾਂ ਦੇ ਨੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਪੂਜੋ
ਲੋਕਾਂ ਖਾਤਰ ਕੀਤੋ ਕੁਝ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਸੁਰਗ ਦਖਾਉਣੇ ਜਾਂ _ਜੂੰਨ
ਸੁਖਾਲੀ ਕਰਨੀ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਬੱਸ ਨਹੀਂ ਉਨਾਂ ਦੇ ਬੱਸ ਦੀ ਗੱਲ
ਐ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਹੇਠ“ ਤੇਲ ਕੱਢ ਕੇ ਵਿਖਾ ਤਾ । ਪਹਾੜਾਂ
ਦੀ ਹਿੱਕ ਚੀਰ ਚੀਰ ਦਮਾਗ ਜਿੰਨਾਂ ਦੇ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ
ਐ। ਕਿਰਤ ਸੁਖਾਲੀ ਕਰਨ _ਖਾਤਰ ਦਮਾਗ ਜਿੰਨਾਂ ਦੇ
ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਐ ।''
“ਠੀਕ ਐਂ” ਬੋਲਦਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਆਖਣ ਲੱਗਿਆ, “ਪੂਰਾ
ਸੁਖ ਜਾਂ ਗਰੀਬੀ ਤੱ” ਪੂਰਾ ਛੁਟਕਾਰਾ ਤਾਂ ਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਂ ਹੀ
ਮਿਲਣੇ ਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਰਜ ਦੇ ਮਾਲਕ ਖੁਦ ਜਦੋ ਲੋਕਾਂ ਨੇ
ਬਣਨੈ । ਫੇਰ ਵੀ ਹੱਡ ਭੰਨਵੀ' ਮਿਹਨਤ ਤੋ ਮਾੜਾ ਮੋਟਾ
ਛਟਕਾਰਾ, ਬਧੀਆ ਕਿਸਮ ਦੇ ਝਾੜ ਆਲ ਬੀਜ, ਬਹੁਤਾ ਦੁੱਧ
ਦੇਣ ਆਲੀ ਨਸਲ ਦੇ ਪਸ਼ੂ, ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਥੋਡੇ ਗਿਆਨ _ਵਿਚ
ਵਾਧਾ ਤਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਉਈ” ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਐ। ਐ ਪਾਖੰਡੀ
ਸ਼ੰਤ ਮਹੰਤ ਨੀਂ ।`
ਭੋਜ ਤੇਜ ਤੁਰਦੇ ਚਾਰ ਕੂ. ਬੰਦੇ' ਪੈਡਾਲ 'ਚੋਂ ਜੀਤੇ
ਵੱਲ ਨੂੰ ਵਧੇ । ਬਾਂਹਾਂ ਚੜਾਂਉ”ਦੇ ਉਚੀ ਉਚੀ ਆਖਦੇ ਆ ਰਹੇ
ਸਨ “ਹੱਦ ਹੋਗੀ ਵੀ ਏਸ ਪਿੰਡ ਆਲੀ ।_ ਭੇਡਾਂ ਤਾਂ ਭੇਡਾਂ
ਇਥੇ ਲੇਲੇ ਹੀ ਮਸਤੇ ਫਿਰਦੇ ਐ । ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ
ਜਦੋ' ਆਕੇ ਜੀਤੇ ਦਾ ਗੁੱਟ ਫੜਨ ਲੱਗਿਆ ਤਾੰ ਤਾਰੇ ਨੇ
ਉਸਦਾ ਗੁੱਟ ਜਾ ਫੜਿਆ ਤੇ ਕਹਿਣ-ਲੱਗਿਆ “ਗੁੱਟ ਫੜਨ
ਵਾਲਾ ਹੱਥ ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਵੀ ਐ । ਆਹ ਉਦਾਲੋ ਜਿੰਨੇ ਹੱਥ
.ਐ ਸਭ ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਈ ਐ। ਹਾਂ ਕੋਈ ਜੇ ਇਸ ਨਾਲ ਗੱਲ
ਕਰਨੀ ਐ ਤਾਂ ਦਲੀਲ ਨਾਲ ਕਰੋ - ਜੋ_ਮਰਜ਼ੀ ਆਖੋਂ-ਪੁਛੋ-
ਪਰ ਬੈਦਿਆਂ ਆੰਗੂ.।” ਰ
ਪਰਗਟ, ਦੀਪਾ, ਕੇਸਰ, ਸੋਹਣਾ, ਬਿਕਰ_ਤੇ_ ਬਿੱਲੂ
ਸਮੋਤ ਜੱਗੇ ਸਾਰੇ ਉਸ ਜੀਤੇ ਕੋਲ ਨੂੰ ਹੋ ਗਏ । ਗੁੱਸਾ ਅੱਗ
ਬਣ ਜੀਤੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਭੜਕਿਆ । ਫਿਰ ਵੀ ਮੁਸਕਰਾਕੇ
ਗੁੱਟ ਫੜਨ ਆਏ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ “ਸਾਹਾਂ ਸੋਤਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦਾ
ਹੱਕ ਐ ਜਿਵੇ ਸਰਦਾਰ ਜੀ......... ਉਮੇ ਤੀ ਸਾਨੂੰ ਥੀਐ
। ਅਸੀ ਆਪਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਣੀ ਐ- ਸਾਧਾਂ ਸੰਤਾਂ ਲੇ ਆਪ
ਦੀ । ਉਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘਚੋਲੇ'ਚ ਪਾਉਣੇ ਅਸੀ ਘਚਲੇ'ਚ'
ਰਿ । ਉੱ ਵੀ ਸਾਰਾ ਖਲਜਗਣ ਦਸਣ ਖ਼ਾਤਰ ਉਈ” ਨੀ
ਰਿ [0 ਖੜਾ ਫੜਾਂ ਮਾਰਨ । ਸਿਰ ਘਰੋ” ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਲੀ
ਤ ਧਰਕੇ ਆਇਆਂ । ਹੈ ਵੀ ਉ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਈ ।
ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੀ...... ਲਗਦੈ 'ਲਗਜੈ ਲੋਕਾਂ ਖਾਤਰ ਬੇਸ਼ਕ ।
__ ਤਾੜੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਕਿੰਨਾਂ ਚਿਰ ਉਚੀ_ਹੋਈ -ਗਈ ।
ਆਪਾਂ ਇਹਨੂੰ ਕਾਹਨੂੰ ਦੇਣੀ ਐ ਗੁਰਮ 3
ਵਿ ਮੁਖੇ ਸਜ਼ਾ।” ਆਉਣ
ਵਾਲਿਆਂ ਤੋ ਇਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸੰਤ ਤੋ“ ਹੀ ਕਾਂਹਤੋ" ਨਾ
ਅਰਦਾਸ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇ । ਬੇੜਾ ਨਾਂ ਜੇ ਗਰਕ ਕਰ ਦੇਨ ।
ਆਓ ਚਲੀਏ-ਦਖਾਈਏ ਜ਼ਲਬਾ ।”
ਚੁਕਵਂ ਪੈਰੀ“ ਸਾਰੇ ਜਦੋਂਪੋਡਾਲ ਵਲੁ ਮੋੜੇ ਤਾਂ
ਚੁਫੇਰੇ ਹਾਸੜ ਪੈ ਗਿਆ । ਓਸੇ ਭੀੜ ਜੁ ਮੀ
ਸਿਓਂ ਅੱਗੇ ਹੋਇਆ । ਹਰ ਕੋਈ ਦੰਗ ਰਹਿ ਗਿਆ ।
ਦਾ ਮੋਢਾ ਥਾਪੜਦਿਆਂ ਉਸ ਕਿਹਾ ਵਾਹ ਓਏ' ਪੱਤਰ
ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਖਸ਼ੀ ਐ ........ ਤੇ ਚਿਰ ਡੋ ਸੰ
ਸਿ ਰਿ ਦੀਆਂ ਸਵਾਂ'ਚ ਹੀ ਹੁੰਝੈ ਲੋਕ! ਦ ਜਗ
ਅਸ਼ਕ ਤੌਰ... ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਈ ਦਿਤੇ ।”
-ਜਰਨੈਲਪੁਰੀ-ਸਹਿਬਾਜ਼ਪੁਰ
ਚਾਰ
ਮੋਤਾ
ਜੀਤੇ
ਤਰਕਸ਼ੀਲ/'93/ਮਈ/ਜੂਨ/96
ਇਆ
੧”
ਵਿਗਿਆਨ ਲੰਕ
ਹੀਰੇ ਜਵਾਹਰਾਤ ਕੀ ਹਨ:- ਰ
ਹੀਰੇ, ਮੋਤੀ, ਲਾਲ, ਨੀਲਮ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ
ਪਦਾਰਥ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਸ਼ੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਣ ਬਹੁਤ
ਕੀਮਤੀ ਵੀ । ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਅਜਿਹੀ
_ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹਨ
ਭਾਵ ਕਿਸ ਤੱਤ ਤੋ ਬਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਵੇ ਬਣੇ ਹਨ । ਕੁਦ-
ਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਤੋਂ ਕਿਤੇ ਮਿਲਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ
_ ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਜ਼ਾਨਾਂ ਵੀ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ.
ਪਰ ਹੁਣ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ _ ਨੂੰ ਲੱਭ
ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ'ਖ਼ਣਾਵਟੀ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿਆਰ
ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਵੀ । ਪਰ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ
ਇਹਨਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਮੁਦਰੀਆਂ ਦੇ ਨਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜੜਾ ਕੇ ਗ੍ਰਹਿ
`ਟਾਲਣ ਦਾ ਹੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ । ਵੈਸੇ ਹੁਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ
ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਐਨੇ ਨਵੇ ਵਧੀਆ ਤੇ ਵਧੀਆ ਪਦਾਰਥ
ਤਿਆਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਅੱਗੇ ਇਹਨਾਂ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ
ਦਮਕ ਕ੍ਰੱਝ ਵੀ ਨਹੀ' ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਰਤਨਾਂ ਦੀ
. ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਮਹਤੱਤਾਂ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ । ਸੋ ਆਓ
ਵੇਖੀਏ ਕਿ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਤਨ ਰਸਾਇਣਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀ ਹਨ
ਰਸਾਇਣਕ ਪੱਖੋਂ. ਹੀਰਾ ਕਾਰਬਨ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ
ਉਹੀ ਕਾਰਬਨ ਜਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਕੋਲਾ ਹੈ ਦੂਜਾ ਰੂਪ
ਕੱਜਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਗ੍ਰੰਫਾਈਟ ਹੈ ਜੋ ਪੈਨਸਿਲ ਦੇ
ਸਿੱਕੇ ਵਿੱਚ ਹੌਂਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰੈਤੂ ਹੀਰੇ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ
ਐਸ ਵਿਉੱਤ ਵਿੱਚ ਚਿਣੇ ਹੈਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਅਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ
ਤੋਂ ਹਿਲ ਨਹੀ ਸਕਦੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀਰਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ
ਤੋਂ ਸਖਤ ਪਦਾਰਥ ਹੈ । ਹੀਰੇ ਦੀ ਚਮਕ `ਦਾ ਕਾਰਣ ਇੰਹ
ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਾਣੁ ਵਾਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ_ਕਿਰਣ ਕੱਚ
ਵਗੈਰਾ ਦੇ ਮੁਕਾਕਲੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁੜਦੀ ਹੈ । ਹੀਰਾ
ਤਰਾਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਇਸਦੇ ਤਲਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਕੋਣ ਤੇ ਤਰਾਸ਼ਦੇ
ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਕਿਰਣ ਇਸਦੇ
` ਅੰਦਰੇ ਅੰਦਰ ਮੁੜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹੀਰਾ ਹਰ
ਪਾਸਿਓ ਲਿਸ਼ਕਾਂ ਮਾਰਦਾ ਦਿਸੰਦਾ ਹੈ ।
ਤਰਕਸ਼ੀਲ/'93/ਮਈ/ਜੂਨ/37
--ਰਾਦਪਾਲ ਸਿੰਘ
ਜਿਥੇ ਹੀਰਾ ਕਾਰਬਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਹੈ_ਉੱਥੇ
[0੪੧] ਅਤੇ ਨੀਲਮ [8800001੪] ਅਸੁੱਧੀਆਂ ਦੇ
ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਦੋਹਵੇ` ਅਲਮੀਨੀਅਮ ਦੇ ਖਣਿਜ
ਕੋਰੋਡਮ (&1, 03) ਦੇ ਰੰਗੀਨ ਰੂਪ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮੂਲ
ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘਸਮੈਲੇ ਬਦਾਮੀ ਰੋਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਲਾਲ ਦਾ
ਸੁੰਦਰ ਲਾਲ ਰੋਗ ਇਸ ਖਣਿਜ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੰ ਮੀਅਮ ਆਕਸਾਈਡ
ਦੀ ਅਸੁੱਧੀ ਸਦਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਨੀਲਮ ਦਾ ਰੋਗ ਇਜ
ਵਿੱਚ ਲੋਹਾ ਅਤੇ ਟਾਈਟੇਨੀਅਮ ਆਕਸਾਈਡ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ
ਸਦਕਾ ਬਣਦਾ ਹੈ । 11
ਜਿੱਥੇ ਉਪਰੋਕਤ ਰਤਨ ਖਣਿੰਜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਜੋਂ” ਪ੍ਰਾਪਤ
ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਮੋਤੀ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਸਿੱਪੀ ਵਲੋ' ਬਣਾਏ
ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦ ਸਿੱਪੀ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਖੋਲ ਦੇ` ਐਦਰ ਕੋਈ ਰੇਤ
ਦਾਕਣ, ਬਰੀਕ ਕੰਕਰ ਆਦਿ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਜੀਵ
ਆਪਣੇ ਨਰਮ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਚੁਭਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ
ਉਸ ਕਣ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਚਮਕੀਲਾ ਲੇਂਸਦਾਰ ਪਦਾਰਥ ਲੇਪ
ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕ ਕੇ ਮੋਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਤੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿੱਚ
ਨਿਕਲਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਇਤਫਾਕਨ ਰੇਤ ਕਣ ਐਦਰ
ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਪ੍ਰੰਤੂ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਭੇਦ ਲਭ ਲਏ ਜਾਣ
ਬਾਅਦ ਬਕਾਇਦਾ ਤੌਰ ਤੇ 'ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ' ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ
ਹੈਂ । ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਪੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੇਤ ਦਾ ਕਣ ਪਾ ਕੇ
ਮੁੜ ਸਮੁੰਚਰ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਅਤੇ ਸਿੱਪੀ ਵਿਚਲਾ
ਜੀਵ ਉਸ ਰੇਤ ਦੇ ਕਿਣਕੇ ਦਾ ਮੋਤੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਜਿਸ
ਨੂੰ ਕੁਝ ਹਫਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਕੱਢ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਤਰਾਂ ਮੋਤੀ
ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਜਾਂਤੀ ਦੀ ਲਗਭਗ ਹਰ ਸਿੰਧੀ ਡੌਂ
ਲਿਆਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਰ੍
ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਨੇ ਤਾਰੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ :-
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦ ਅਕਬਰ ਨੇ ਨੰ ਪੁੱ
ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਤਾਰੇ ਹਨ ਤਾਂ 4 ੫40
ਵੱਚ ਇੱਕ ਭੇਡ
ਲੰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜਿੰਨੇ ਇਸ
ਹਨ ਉਨ ਹੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਹਨ
ਮੋਤੀ
ਭੇਡ ਦੇ ਵਾਲ
। ਉਪਰੋਕਤ ਗੱਲ
ਬੀਰਬਲ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰ ਜਵਾਬੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੌਰਦੀ ਹੈ ਉਸ
ਦੀ ਖੋਜ ਪੜਤਾਲ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਨਹੀ ਕਿਉਕਿ ਉਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼
ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਇੱਕ ਰਾਤ ਲਾ ਕੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਗਿਣਤੀ
ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰੁਸਤ ਗੱਲ ਹੋਣੀ
ਸੀ । ਖੈਰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ
ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਵੀ ਹੈ ਜੋ 2000 ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੀ ਨਿਕਲਦੀ
ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਤੋ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਨਹੀ? ਲਗਣਾ
ਚਾਹ੍ਹੀਦਾ ਕਿ ਕਿਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੈਡ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਕੁਲ ਗਿਣਤੀ
ਹੈ ਕਿਉਂਕੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚੂ ਤਾਂ ਖਰਬਾਂ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਹਨ
ਅਤੇ ਹਰ ਗਲੈਕਸੀ ਵਿੱਚ ਖਰਬਾਂ ਤਾਰੇ ਹਨ ਸੋ ਤਾਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ
ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੈਖਿਆ ਹੈ । 4000 ਤਾਂ
_ ਉਹ ਗਿਣਤੀ ਹੈ ਜਿੰਨੇ ਕੁ ਤਾਰੇ ਇੱਕ ਆਮ ` ਸਾਫ ਰਾਤ ਨੂੰ
ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਹਿ ਲਵੇ
ਜਿਨਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੀਕ ਪਹੈਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਸੀ”
`ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਚੈਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਆਖਰ
ਵਿਛੋੜੇ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਲੋਕ ਤਾਰੇ ਗਿਣ ਗਿਣ ਹੀ ਤਾਂ ਲੰਘਾ
ਉੱਦੇ ਹਨ । €
ਹੱਡ ਬੀਤੀਆਂ :
ਭੁਤਾਂ ਵਾਲੀ ਝਿੜੀ
ਗੰਠ 13-14 ਵਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਹੈ । ਮੈਂ _ਤਲਵੇਡ।
ਸਾਂਬੋ ਬਲਾਕ ਦੇ_ਪਿੰਡ ਕਮਾਲੂ ਸਵੈਚ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸਾਂ ।
ਇਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਚਹਿਲਾਂ ਜੋ ਨਜ਼ਦੀਕ, ਹੈ. .ਵੀ
ਬੱਚੇ ਪੜਨ ਆਂਉਦੇ ਸਨ । ਸਕੂਲ ਤੋ ਕੁਝ ਹੀ ਦੂਰੀ ੜੇ
ਦਰਖਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਝੁੰਡ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਲੋਕ ਆਮ ਕਰਕੇ _ ਪੱਕੀ
ਝਿੜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ । ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਵੀ ਧਾਰਨਾ ਸੀ
ਕਿ ਇਥੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਅਕਸਰ ਭੂਤਾਂ ਦੇਖੀਆਂ ਹਨ । ਭਾੜੇ”
ਭੂਤਾਂ ਪ੍ਰੋਤਾੰ ਦੇ ਜ਼ੈਰਵਿਗਿਆਨਿਕ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਹੀ” ਸੀ
ਮੰਨਦਾ ਪਰੈਤੂ ਮਨ ਅੰਦਰ ਅਚੇਤ ਪਏ ਸਸਕਾਰ ਕਈ ਵਾਰ
ਅਡੋਲਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ । ਮੈਰੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵੀ ਸਕੂਲ
ਵਿੱਚ ਸੀ। ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਕਸਰ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਪੜ੍ਹਨ
ਹੀ ਰਹਿ ਪੈਦੇ । ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੌ” ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰ
ਵਾਸਤੇ
7 ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਤਿੜੀ ਤੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਈ
ਅਅਜਿਹ
ਵਾਰ ਅੱਗ ਤੁਰਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜਦੀ_ਹੈ । ਇਸ
“__ ਤਰਕਸ਼ੀਲ/'93/ਮਈ/ਜੂਨ/28
ਸਥਾਨ ਤੋ” ਕਰਝ ਕੁ ਦੂਰੀ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਵੀ
ਪੈਂਦਾ ਸੀ । ਲੌਕਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਤੋ
ਆਕੇ ਭੂਤਾਂ ਅਕਸਰ ਇਸ ਇਤ ਵਿੱਚ ਅਰਾਮ ਕਰਦੀਆਂ
੮ਨ |
ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ ਬੱਚਿਆਂ -ਝਿੜੀ ਚੋ” ਦੀਵੇ ਦੀ ਰ
ਲਾਂਟ ਨਿਕਲਦੀ ਦੇਖੀ ਤੇ ਉਹ ਤੁਰੈਤ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਡਰੀ ਅਵਸਥਾ
ਵਿੱਚ ਪੁੱਜੇ । ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਆਕੇ ਦੇਖਿਆਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ
ਸੱਚੀ ਸੀ ।'ਇੱਕ ਲਾਟ ਬਲਦੀ ਹੋਈ ਡਿਕ ਡੋਲੇ' ਖਾਂਦੀ ਪਿੰਡ
ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਹੀ ਸੀ । ਮੈ' ਪਿਛਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੀਆਂ ਕੀਤਾ ਅਤੋਂ
ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਬਿਨਾ ਭੈਅ ਦੇ ਮੇਰੇ ਮਗਰ
ਆਉਣ । ਡਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨ੍ਹੀ” ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ
ਹਾਂ । ਫਿਰ ਕੀ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਸੀ ਲਾਟ ਦਾ `ਪਿਛਾ ਕਰਨਾ
ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ । ਲਾਟ ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਤੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੇ
ਘਰ ਜਾ ਬੜੀ 1
ਅਸੀ ਪਿਛਾ, ਕਰਕੇ ਉਸ ਘਰ ਅਪੜ ਪਿ । ਸਾਡੇ
ਹੱਥਾਂ ਅੰਦਰ ਸੋਟੀਆਂ ਸਨ । ਉਸ ਘੂਰ ਦਾ ਅਸੀ” ਬੂਹਾ
ਖੜਕਾਇਆ ਤਾਂ ਇੱਕ -ਔਰਤ - ਬਾਹਰ ਆਕੇ ਪੁਛਣ ਲੱਗੀ ਕਿ
ਮਾਸ਼ਟਰ ਜੀ ਕੀ_ਗੱਲ ਐਂ । ਮੈਂ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਝਿੜੀ ਤੋ ਇੱਕ
ਲਾਟ ਚੱਲਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਪੂਜੀਐ ਅਸੀ ਉਸਦਾ ਪਿਛਾ ਕਰ ਰ
ਰਹੇ ਹਾਂ । ਉਸ ਔਰਤ ਦੇ ਜਵਾਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਐਦਰੋ
ਅਵਾਜ ਆਈ, ''ਮਾਸ਼ਟਰ ਜੀ. ਉਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੀ । ਥੇੜੁ ਨੂੰ
ਪਾਣੀ ਲਾਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ ਰਾਤ ਕਰਕੇ ਨੱਕੇ ਵੱਢਣ ਵਿਚ
ਔਖ ਆਉਦੀ ਐ-ਇਸ ਕਰਕੇ ਲਾਟਣ =ੀ ਨਾਲ ਹੀ ਲੈ
ਗਿਆ ਸੀ । ਕੱਖ _ਪੱਠਾ ਉਠ ਉਪਰ ,ਲੱਦਕੇ ਮੈਂ ਅ
ਲਾਣਣ ਸਮਤ ਪਿ ਬੈਠਕੇ ਅ: ਇ % ਮ ਵਿੜੀ ਦੇ
ਮੇਰਾਂ ਖੇਤ ਐ ।” 14
ਜਿਥੇ ਇਸਤਰਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਰਹੀਆਂ ਨ ਮੈਂ ਬੱਚਿਆਂ
ਪਾਸ &
ਦੇ ਸ਼ਕ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ _ਦੱਜਣ
. ਵਿਚ ਵੀ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ ਕਿ ਭੂਤ ਕੇਵਲ ਕਲਪੋਤ ਡਰ
ਅਧੀਨ ਬਣੀਆਂ ਕ੍ਹਾਣੀਅ। ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ।
ਮਾਸਟਰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ
ਸੰ ੧ `ਰਾਮਧੁਰਾ ।
ਅਮਮ
ਮਮ
-॥
“ਸਕਾ ੬ - ਅਨ ੦<<< <<==<<---<<<-=- ਇਦ ੮ ਕਦ ਦਾ ਦਰ ਨ. ਆਂ
ਯੇ
੦=== ਕਲ ---ਲ-- ਲਾਉ ' ਇਿਲ ਐ.ਪ੍ਲ ੧< %.
੨
ਖਬਰ ਹੈ ਕਿ
ਗਹਿਣੇ ਦੁੱਗਣੇ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਠੱਗੀ ਗਈ
ਚੰਗੀਗੜ, 6 ਨਵੰਬਰ(ਸੈਘੀ) : ਸਥਾਨਕ 27ਸੈਕਟਰਾ
ਦੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਗਹਿਣੇ ਦੁਗਣੇ`
` ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਠੱਗੀ ਗਈ । ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਹੈ
ਛਾ
ਹੈ ਕਿ ਕਮਲਜੀਤ ਕੌਰ ਨਾਮ ਦੀ ਇਹ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ
ਬੀਮਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦਾ_ਪਤਾਂ ਲੈਣ ਪੀ.ਜੀ.ਆਈ ਗਈ
ਸੀ । ਜਦੋ ਉਹ ਵਾਰਡ ਤੋ ਬਾਹਰ ਆਈ ਤਾੰ ਇੱਕ ਵਿਅ-
ਕਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਕੇ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਇਥੇ ਸਤਸੈਗ ਕਿਥੇ ਹੋ
ਰਿਹਾ ਹੈ । ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਉਸਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਹੋ ਗਈ ।
ਇਤਨੇ ਵਿਚ ਉਥੇ ਇਕ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਵੀ ਆ
ਗਏ । ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਪਾਸ ਜਾਦੂ ਹੈ` ।
ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ[ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਰੁਪਏ ਦੁਗਣੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ।
ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ 'ਕਿ_ਉਹ
ਦੋ ਰੁਪਏ ਦੇਵੇਂ । ਉਸਤੇ 'ਮੈਤਰ' ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਉਸਦੇ ਚਾਰ
ਬਣਾਕੇ ਵ:ਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ । ਇਸਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਕਮਲਜੀਤ ਕੌਰ
ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁੰਜ ਗਰਾਮ ਦੀ ਅੰਗੂਠੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਤੋਲੇ ਦਾ
ਹਾਂਰ ਉਸ ਠੁੱਗ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ । ਠੱਗ ਨੇ ਕਮਲਜੀਤ ਕੌਰ ਨੂੰ
` ਇੱਕ ਪੁੜੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਬੈਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ । ਅਤੇ
ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਖੋਲਣ ਲਈ `ਕਿਹਾ_। ਠੱਗ ਫਰਾਰ ਹੋ
? ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਦੋ ਔਰਤ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲੀਆਂ ਤਾਂ ਨਕਲੀ
ਗਹਿਣੇ ਉਸਦੇਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸਨ । ਵਿ ਨੇ ਕੋਸ ਦਰਜ ਕਰ
ਰਿ ਹਰ
-ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ
ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿੱਤਰ
ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ :-
ਬੁਲੰਦ ਸ਼ਹਿਰ 8 ਨਵੰਬਰ [ਨਿ- ਸ:]:-ਆਪਣੇ
ਇਸ਼ਟ ਦੇਵਤਾ ਹਨ੍ਹਮਾਨ ਦੀ 'ਸਿੱਧੀ' ਪਰਾਪਤ ਤਰਨ ਲਈ
ਇੱਕ ਔਧਵਿਸ਼ਵਾਂਸੀ' ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ _ਦੀ
ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਂਸਦੇ ਲਹੂ ਨਾਲ 'ਹਨੂਮਾਨ' ਦਾ
ਕੇਸ ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਡ ਜੇਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ।
ਪਰਾਪਤ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਰਸੈਣਾ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ਼
ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ । ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕਾਤਲ ਨੂੰ .
੮੦੨੦੦੦੦॥੬੦੪ ੨੯” ੪ ੦੦੦੦੦੦੦੪੦੦ ਦੇ
ਕਰਵਾਈ ਪਹਿਲੀ 'ਸੂਚਨਾਂ ਕਿ ਕੁਝ ਬਦਮਾਸ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ
ਪੁਤਰ ਦੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰਕੇ ਹੱਤਿਆ _ਕਰ_ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ _ਉਹ
ਆਪਣੇ ਮਿਤਰ ਨਰੇਸ਼ ਦੇ ਨਾ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ
ਸੀ । ਥਾਣੇ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ਼ ਰਾਜਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਰੇਸ ਉਪਰ
ਸ਼ਕ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸਨੇ ਨਵੇ” ਸ਼ਿਰਿਓ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ
ਇਸ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਜੌ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ `
ਸੂਚਨਾ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਥਾਨੇਦਾਰ ਰਾਜਬੀਰ
ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਸ਼ਿਆ ਕਿ ਬਲੋਸ਼ਵਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਲਰੇਜ਼ ਨੇ
ਯੋਜਨਾਮਈ ਢੋਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਨਰੇਸ਼ 'ਹਨੂੰਮਾਨ' ਦਾ
` ਭਗਤ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਂਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ _ਅਤੇ
ਆਪਣੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧੀ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ
ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਪੁਲਿਸ ਨੇ
ਨਰੇਸ਼ ਕੋਲੋਂ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਤਾਂਤਰਿਕ
ਸਮੱਗਰੀ ਆਪਣੇ ਕਬਜੇ ਵਿਕ ਕਰ ਲਈ ।
ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ
` ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਜੱਸ ਦਵਿੰਦਜ ਰੱਤੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ।
| ਪਦ ======ਦਦ============<==========<<<<<<<
ਬੇਣਾ ਬੁਲੌਦ ਵਿਖੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਮੇਲਾ
ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਭਾਦਸੋਂ” ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੈਣਾ ਬੁਲੰਦ 'ਵਿਖੇ
ਨੌਜਵਾਨ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ, ਵੈਣਾ ਬੁਲੰਦ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ
` ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੰਬਰਦਾਰ ਵਲੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸ
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇ-
ਗਿਆ । ਮੌਤਮ ਦੀ ਭਾਰੀ ਦਖਲ _ਅੰਦਾਜੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ
ਵ੍ਰਸਦੀਆਂ ਠੰਡੀਆਂ ਕਣੀਆਂ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ
ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਅਨੰਦ
ਮਾਣਿਆ । ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿਚ ਐਡਵੋਕੇਟ ਸ੍ਰ. ਜੋਗਿੰਦਰ
ਸਿੰਘ ਜੋ ਇਸੇ ਪਿਡ ਦੇ ਵਸਿੰਦੇ ਹਨ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ
ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਪੁਜੇ । ਸਾਥੀ ਰਜ਼ਿੰਦਰ ਭਦੌੜ ਅਤੇ ਬਲਵਿੰਦਰ
ਬਰਨਾਲਾ ਵਲੋ ਆਪਣੀਆਂ ਤਕਰੀਰਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ
ਪਖੋਡੀ ਬਾਬਿਆਂ ਤੇ “ਸਿਆਣਿਆਂ, ਤੋਂ” ਦੂਰ ਹਟਣ ਲਈ
ਪ੍ਰੋਰਿਆ । ਜਾਦੂ ਦੇ ਟਿਕਾਂ ਦਾ ਭਰਵਾਂ ਸੋਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ।
'ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵੀ ਲਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ
ਦੇ ਸੁਆਲਾਂ ਦੇ ਜੁਆਬ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ।
ਤਰਕਸ਼ੀਲ/93 /ਮੱਈ /ਜੂਨ/99 ੪
ਤਰੱਕ-ਦਰਪਣ : '
ਸ਼ਾਲਾ !
ਜੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਭੇਦ ਅਨੰਤ ਹਨ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ
ਜਗਿਆਸਾ ਵੀ ਅਸੀਮ ਹੈ । ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋ ਮਨੁੱਖ ਆਵਦੀ
ਜਗਿਆਸਾ ਬੀਜਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਜਿਸ 'ਚੋਂ ਖੋਜ ਦੀ ਖੇਤੀ
ਹੈਦੀ ਹੈ । ਇਸਨੂੰ ਕੁਝ ਸੱਚ (ਸਚਾਈਆਂ) ਦੇ ਫਲ ਲਗਦੇ
ਹਨ । ਚਿੰਤਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਗੂੰਗੀ
ਜਗਿਆਸਾ ਨੂੰ ਬੋਲ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਇਉ ਮਨੁੱਖ
ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਸੰਬੰਧੀ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਤੁਰਿਆ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਅਮਲ ਰਾਹੀ” ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋਏ ਅਧੂਰੇ ਸੱਚ
ਦਰੁਸਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੋਂ ਨਵਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੁਦੀ
#ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।_ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਪੁਨਰ
ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।ਨੈ ਰ੍ ਰ
ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਅਜੇਹੇ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ
ਦਾਅਵਾ ਨਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਜਿਸ ਤੌ ਬਾਅਦ ਖੌਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ
`ਨਾ ਹੋਵੇ । ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸੈਸਾਰ ਦਾ ਸੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦਾ,
ਦਰਸ਼ਤ ਅਤੇ ਡੰਘਾ ਹੁੰਦਾ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਸੱਤ ਦੀ
ਵਿਆਖਿਆਂ ਇਕ ਚਿੰਤਕ ਨੇ ਬੜੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਅੰਦਾਜ 'ਚ
ਕੀਤੀ ਹੈ-ਸੱਚ; ਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ
ਸੰਚਾਰ [601169201961128] ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਹੈ ।
ਕਦੇ ਵੀ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀ” ਕਰ ਸਕਦ । ਜੰ
` ਕੋਈ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ
ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ-ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਸਮਰਥਾ ਦਾ ਹੀ
ਵਖਾਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਉ'`ਜਗਿਆਸੂਆਂ ਅਤੇ ਸੱਚ ਜਾਨਣ
ਦੀ ਮੁਕ ਚੁੱਕੀ ਸਮਰਥਾ ਵਾਲਿਆਂ 'ਚ_ਭੇਂਡ ਸ਼ੁਰੂ ਚੁੰਦਾ ਹੈ।.
ਸੱਚ ਦੋਖੀ ਜਦੋ ਸੱਚ ਦੇ ਜਲੌ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀ ਕਰ
ਸਕਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸੱਚ ਦੇ ਵਾਹਕ (868/01) ਨੂੰ !ਨਿਵਾਉਣ,
ਜਾਂ ਮਾਰਨ ਦਾ ਬਹਾਨਾਂ ਲੱਭਦੇ ਹਨ । ਸੁਕਰਾਤ ਇਸੇ ਬਹਾਨੇ
ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ ।-ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਨੇੰ ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਬੁਰਕੋ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਜਲਾਇਆ ਤਾਂ ਇਹੀ ਸਜ਼ਾ ਪ੍ਰੋਟੋਸਟਟ
ਰਤ ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਬਦਲੇ ਦਿੱਤੀ । ਇਸਾਈ
ਚਰਚ ਨੇ ਸਰਵੀਅਸ ਨੂੰ
ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਇਸ ਦੀ
ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਰਤੀ ਸਥਿਰ
ਤਰਕਸ਼)ਲ/'93/ਮਈ/ਜੂਨ/30
ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਜਾਰੀ ਰਹੇ
੦੦੦੪੬ ੦੮੦"੦੦੦੦੦੦੦੦%#
ਅਵਤਾਰ ਗੌੱਦਾਰਾ
ਪ੍ਰਕਰਮਾ _ਕਰਦਾ ਹੈ । ਗੈਲੀਲੀਓ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਸ ਧਾਰਣਾ
ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਚਰੰਚ ਉਸ ਲਈ ਸਜਾ ਐਲਾਨ `
ਕਰਦਾ ਹੈ । ਬੇਸ਼ੱਕ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1992 'ਚ
- ਗੈਲੀਲੀਓ ਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦੀ” ਗਲਤੀ
&
੭ <੩> € <<> <੩>> ੯੦ -<2> € & ੩੩੦ <: <>: 6 <€% <> <<੬> <੬੭- €) <੬> € ੫ €; <੩> ੯ ੫੦ 6, <<> 9
ਮੰਨੀ ਗਈ । ਇਥੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਸੱਚ _ਸੈਸਥਾਵਾਂ ਤੋ“
ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸੈਸਥਾ ਦੀ ਇਜਾਰੇਦਾਰੀ ਨਹੀ ।
ਇਹੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਦੂਹਰਾਓ ਅਸੀ ਪੈਜਾਬ ਵਿਚ ਡਾ.
ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਣ ਦੇ. ਰੂਪ 'ਚ ਦੇਖ ਰਹੇ
ਹਾਂ । ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸਿੱਧ ਕਰਨਾ ਸਾਡਾ ਮਨਸ਼ਾ
ਨਹੀ; ਸਗੋ” ਸਾਡਾ ਸਰੋਕਾਰ ਖੋਜ ਕਰਨ, ਸੱਚ ਜਾਨਣ ਦੋ
ਹੱਕ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਨਾ ਹੈ । ਇਸ ਖਿੱਤੇ 'ਚ ਵਸਦੇ ਲੋਕਾਂ
ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਫਨ ਚੁੱਕੀ ਖੜਾ ਹੈ : ਕੀ ਜਗਿਆਸਾ
ਅਤੇ ਖੌਜ ਦੀ ਜੋਤ ਨੂੰ ਜਗਦੇ ਰੱਖਣਾ
ਗੁੱਲ ਕਰਨਾ ਹੈ /
2
ਹੈ, ਜਾ ਸਦਾ ਲਈ
ਟ
॥
6
(
$
6
1
6
:
ਹੈ
68
ਸ਼ੌਕ ਸੰਦੇਸ਼
4 ਮਨ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੁਜਾਨ
ਜਿ ਵਿਛੜ ਜਾਣ ਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ' ਪੰਜਾਬ
ਗਹਿਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇ-
ਵਕਤ ਚਲੋ ਜਾਣ ਤੇ ਪਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪਿਆ ਘਾਟਾ ਛੇਤੀ
ਨਹੀਂ ਪੂਰਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ । ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਫਾ ਵਿਚ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਮਨ ਵਰਗ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ। (`
? <੨੨੭> 6੭ “੨੬2੨ ੭ <੧, 62 <੦੬੩= 2੩ -<੩> 6% “੪9੭ ੧
੧%> 6) ੨੩੦ ਲ <>-
%) ਦਰ
ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੈਜਬ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ
ਇਕਾਈਆਂ ਕੌਲ ਮੈਜਿਕ ਸ਼ੋਅ ਦੇਣ ਵਾਲੀਅ ਟੀਮਾਂ ਦਾ
ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਤੁਸੀ" ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ, ਸ਼ਹਿਰ, ਸਕੂਲ ਜਾਂ
ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਚ ਮੈਜਿਕੇ ਸ਼ੋਅ ਕਰਵਾਉਣ, ਹੋਵੇ
ਤਾਂ ਨੌੜਲੀ ਇਕਾਈ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ ! € ੧
<੩> % <ਰ> 6 % <> € “65 2 <੩> % “੧੦ ੫. 6; <>- 0 6 << ਦ,
$
6
6
੬
$
% <੨> 6$ -੫>
੨ ੪
੮ €੦ <ਉ> % € <5> €) <੨6% & <੦> €% ੨੬ ੫੨੦ “੭ -<੩> % <੩> ੯ <2> “: ੫੩ (9 <6>€ ,. ..<੩> €> <<>-
`੨3>` ੫੧੦ % <> &;
ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ । ਮਾਰਚ-ਅਪ੍ਰੈਲ
ਸਮ
ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਡਾਕ
ਦੇ ਇਸ ਅੰਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ।
ਤਰੰਤ ਇਸਨੂੰ ਘਰ ਮੋਗਵਾਉਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ।
ਬਣਦਾ ਚੋਦਾ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈ ਆਪਣੇ
ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਸਮਾਜ ਬਦਲਣ ਦਾ ਹਰ ਯਤਨ
ਕਰਾਂਗ' ।
ਪਿਰਥੀ ਰਾਜ, ਟੈਕਸਟਾਇਲ ਇੰਜਨੀਅਰ,
ਰ੍ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ।
ਅਸੀ' ਕਾਫੀ ਚਿਰ ਤੋਂ 'ਤਰਕਸ਼ੀਲ' ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ
ਸੁਸ਼ਾਇਟੀ ਬਾਰੇ ਪੜਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਾਂ । ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ
ਕਾਰਜ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ । ਪਰ ਅਖਬਾਰਾਂ
ਵਿਚ ਭੁਲੇਖਾ ਪਾਊ ਖਬਰਾਂ ਪੜ੍ਹਕੇ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ
ਹੈ । ਬਾਬਾ ਵਡਭਾਗ ਸਿੰਘ ਦੇ ਡੇਰੇ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋ
ਰਿਹ ਹੈ ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ ਉਸ ਤਰਫ ਵੀ ਲਿਜਾਣਾ
ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ । 'ਅਜੀਤ' ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਖਬਰ
ਤੇ ਫੋਟੋ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਜੋ ਇਸ ਮੇਲੋਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ
ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਧਰਮ ਤੇ ਵੀ ਸੁਆਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ।_
ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਬਲਵੀਰ
ਸੰਧੂ ਆਟੋ ਸਟੋਰ, ਮਲੋਟ (ਫਰੀਦਕੋਟ)
ਆਪ ਕੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਅੱਛਾ ਕਾਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ।
ਮੁਜੇ ਆਪ ਸਭੀ ਕੌ ਪ੍ਰਨਾਮ । ਮੇਤਾ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ
ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ । ਸਾਧੂ ਬਾ `ਪਖੋਡੀ ਸਿਆਨੇ ਕਿ
ਚੁੰਗਲ. ਮੇ ਸੇ ਬਚਾ ਕਰ ਆਪਨੇ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ
ਅਹਿਸਾਨ ਕੀਆ ਹੈ। ਆਪ ਚਿਰੰਜੀਵ ਰਹੋ । ਔਰ
ਲੌਕ ਸੇਵਾ ਕਰਤੇ ਰਹੋ ਮੇਰੀ ਤੋਂ ਯਹੀ ਕਾਮਨਾ ਹੈ ।
ਮਨਿੰਦਰ ਕੌਰ [ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਰ]
ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ ।
'ਤਰਕਸ਼ੀਲ' ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਰਹੇ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ
ਚਾਨਣ ਦੀਆਂ ਛਿਟਾਂ ਖਿਲਾਰਦਾ ਰਹੇ । ਸਾਡੀਆਂ
ਸ਼ਕ ਇਫ਼ਾਵਾਂ ਇਸਦੇ ਕਦਮਾਂ ਸੰਗ ਕਦਮ ਮਿਲਾਉ-
ਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ । ਮੈਟਰ ਉੱਚ ਪਾਏ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇਂ
ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
_ ਸਤੀਸ਼ ਕ੍ਰਮਾਰ, ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ
ਬਟਾਲਾ ।
ਆ#__ਤਹਾਡੇ ਪਰਚੇ ਭੇਜਣ ਦੀ ਸਰਵਿਸ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ
ਹੋਇਆ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀ” ਸਭ ਦੋਸਤ ਆਪ ਦੇ
ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ । ਤੁਹਾਡੀ ਤੇ ਸਾਡੀ ਇੱਕ ਮੰਜਿਲ ਹੈ
ਸੱਚ ਦੀ ਭਾਲ । ਤੁਹਾਡਾ ਪਰਚਾ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ
ਸਾਰੇ ਭੁਲੇਖੇ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਬਲੰਤ ਸਾਧਾਂ ਸੌਤਾਂ
ਲਈ ਬਹੁਤ ਜਰਖੇਜ ਧਰਤੀ ਹੈ । ਬਹੁਤ ਨੇ ਲੱਖਾਂ
ਪੌਂਡ ਇਸ ਧੰਦੇ ਰਾਹੀ" ਬਣਾਏ ਹਨ । ਮੈਂ ਇਸ
ਪਰਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਰ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੱਕ
ਪਹੁੰਚਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ।
ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਕਵੈੱਟਰੀ, ਇਗਲੋ'ਡ ।
ਮਾਨਸਿਕ ਕ੍ਾਂਤੀ
ਸਾਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਸਮੇ” ਦੀ ਉਡੀਕ
ਨਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ । ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ
ਗੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਬੇੜਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕੜੀ ਨੂੰ ਬੇਰਹਮੀ
ਨਾਲ ਤੋੜ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਰੈ
ਬਾਹਰਲੀ ਕ੍ਰੱਤੀ ਤੋ" ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਰਰਤ
ਮਾਨਸਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਹੈ । ਸਾਨੂੰ ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ, ਅੱਗੇ
ਪਿਛੇ ਦੋਨਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨੰਗੀ ਤਲਵਾਰ ਨਚਾਉ'ਢਦੇ
ਹੋਏ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟਕੇ ਅੱਗੇ
ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਅੱਗ ਹੈ । ਇਹ
ਉਹਦੇ ਕੱਚੇ ਪੱਕੇ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਜਲ੍ਹਾ ਕੇ ਸੁਆਰ
ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਨਵੇ' ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਨਵੇ' ਮਹਿਲ
ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਨੀ'ਹ ਰੱਖਣੀ ਪਵੇਗੀ ।
-- ਰਾਹੁਲ ਸੰਕਤਰਾਇਨ
ਹ
/%
ਨ ਰਾਹ-ਕੇਤ ੮
6? ਵੜ == ਨ
2੧ ਰਿ 'ਚੋਂ ਆਖਰ ਤਾਂ ਨਿਕਲਣਗੇ ਹੀ ਜਿਹੜੇ “ ਜਿਆ" ਡੇ = ੨੩ ਇੱ
. ਵਹਮ ਮਨਾਂ ਚ ਗੋ ਹ।, ।ਜਹੜ ''ਬਾ।ਬਆਂ ਨੇ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਕੇਰੇ । ਨ
ਪੰਟੂੰ= ਛ ==ਖ-. =੩ ੩” --. ਣੰ
<< ਨਰਕ-ਸਵਰਗ ਦਾ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਤੈਂ ਪਾ ਕੇ, ਕਿਰਤ ਲਾਲੋਆਂ ਦੀ ਖਾਈ ਜਾਣ ਡੇਰੇ । ੮
੬ ਭੂਤ ਰਾਓ ਦੇ ਘਰੇ ਨਾ ਵੜਨ ਕਾਹਤੋਂ, ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ_ਦਿੰਦੇ ਰਹਿਣ ਵਰ ਤੀ
ਦੈ) ਰਾਹੂ-ਕੇਤੂ ਦੇ ਪਰਦੇ ਨੂੰ ਫਾਸ਼ ਕਰਦੇ, ਦਿਨ ਫਿਰਨਗੇ ਮਿੱਤਰਾ ਫੇਰ ਤੋਰੇ । ਇਸ
੨ -ਬਯਦੇਵ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ ੫
ਅੰਕ ਨੰ: 9 ਰ ਤਰਕਸ਼ੀਲ/ਮਈ-ਜੂਨ '93 ਰਜਿ: ਨੰ: 35/46/91-10
ਰਿ ਿ੨੭੮੧੨੭੮੧੮੭੨੧੨੭੨੭੨੧੨੭੨੭੧੭੦੭੭ ਹਉ (੯੧ ਉਤ ਪਵਾ 972੭੮ਉਤੰ
6”) 4 : /ਗ
0 ਅਯੁਧਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ 'ਚ ਵ
€-_੭ ਉ
੨ ਅੱਜ ਕਿਸੇ ਦੀ ਇਕ ਨਜ਼ਮ ਚੇਤੇ ਆਉ”ਦੀ ਹੈ, ਜੀਹਦੇ ਵਿਚ ਸਿਆਹ ਤਾਕਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਵਤ
“੧ ਨਾਲ ਸ਼ਤਰੈਜ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ । ਉਹ ਕਦੀ ਸੱਤਾ ਦਾ ਮੋਹਰਾ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਫ਼
ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਉਹ ਕਦੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਮੋਹਰਾ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਹਾਰ (ਤੋ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਦੀ ਮਜ਼ਹਬ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਮੌਹਰਾ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ (,
ਹੈ।। ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਤਵੇ, ਸਜਾਵਾਂ ਤੇ ਖਤਰੇ ਵੇਖਦਾ ਇਨਸਾਨ ਜਦੋ” ਹਰ ਵਾਰ) ਹਾਰ ਇਤ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਐਤਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਉਤਾਰਦਾ ਹੈ, ਕਾਗਜਾਂ
ਵਿਚ ਲਪੇਟਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਜਦੋ” ਖੋਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿਆਹ ਤਾਕਤਾਂ ਘਬਰਾ ਕੇ
ਵੇ੪ਦੀਆਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ...---.-.-.-..
ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਜਦੋ" ਤਕ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋ" ਨਹੀ` ਜਾਗਣਗੇ ਉਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰਦੇ
ਰਹਿਣਗੇ ਤੇ ਲਹੂ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਸੜਕਾਂ ਭੇ ਡਿਗਦੇ ਰਹਿਣਗੇ ।
“ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ
9੮੭੨੭੮੭੮੭੨੭੨੭੮੭੭੦੭੮੭੮੭੨੭੨੭੮੭੮੭੨੭੦੦੦੭੭੭੭%੭੭੭੭%੭%੭੭੭੭੭੭੭%
ਕਾਵਿ-ਵਿਅੰਗ
4੨ ੧: 1੮ ੯੬9੯7 ੭:7੭੧ ੦੭
%%੫%੫%੫੫੫੨੨
੧0੯੭
।
0 ਜਤਨ ੧੭੧੭ %੧%੧" ੫੧ ੧੧%੫੧੫੫੫੪ ੧੫੬੫ ਪੇ£ ੧੮੫੫੫ ੧੫੫5੫; ੧੪੯
800-20ਡ
। ((ਪਾਟ6, ”1888੬ ੧੬011 ੧0 ? ੮੧07£9 0411੧
ਸਾਨ੧॥5ਜਸਸ1, ਉਰ 8099504412,.
7051 ਤ0% 0੦. 22 ੪੪ ੬੧8 $ ੧੪ $%% ਨ ਗਤ ਊ
0੦0੦
7. ₹€$/₹€ ੫8 3, 6. 8, 6 6 ਚੇ ੮.
8,40/1.%-148101. 111 1 ਵਿ
ਊ
॥
Live Music
Archive
Librivox
Free Audio
Metropolitan Museum
Cleveland
Museum of Art
Internet
Arcade
Console Living Room
Open Library
American
Libraries
TV News
Understanding
9/11